فراترکیب مؤلفههای سرمایه اجتماعی و ارزیابی جایگاه آن در اسناد بالادستی و کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی
نویسندگان
1 استاد، دانشگاه علامه طبا طبایی (ره)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران
3 استادیار، دانشگاه علامه طباطبایی (ره)،، تهران، ایران
4 دانشیار، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفههای سرمایه اجتماعی از معتبر داخلی و خارجی و ارزیابی جایگاه آن در اسناد بالادستی و کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی صورت گرفته است. نمونههای مورد مطالعه شامل سه دسته منابع خارجی و داخلی مرتبط با سرمایه اجتماعی، اسناد بالادستی(سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، سند برنامه درسی ملی و اهداف مصوب دوره ابتدایی تحصیلی) و متن کتب درسی مطالعات اجتماعی پایههای سوم تا ششم ابتدایی بود. روش پژوهش مورد استفاده فراترکیب بوده که در خلال آن برای ارزیابی اسناد بالادستی و کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی از تحلیل محتوای کمی استفاده شده است. یافتههای ناشی از فراترکیب بیانگر آن بود که سرمایه اجتماعی را میتوان در قالب 10 کلان مؤلفه ارزیابی و گزینش منابع اطلاعاتی، ارتباط اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، انسجام اجتماعی، مسئولیتپذیری اجتماعی، عدالت اجتماعی، پذیرش تنوع فرهنگی، زبانی و مذهبی، حمایت اجتماعی، هنجارهای اجتماعی و 49 زیر مؤلفه دستهبندی کرد. تحلیل محتوای اسناد بالادستی نیز نشان داد چارچوب مفهومی مذکور در سند تحول و برنامه درسی ملی تا حد مطلوبی مورد توجه قرار گرفته لکن اهداف مصوب دوره ابتدایی نتوانسته در راستای آنها حرکت کند و دچار غفلتهایی شده که در کتب درسی مطالعات اجتماعی تجلی یافته است. اصلیترین غفلتها در مؤلفههای ارزیابی و گزینش منابع اطلاعاتی(استفاده از رسانهها، اطلاع از محیط پیرامون، سعی در کشف واقعی بودن اطلاعات) و انسجام اجتماعی(همبستگی با دیگران بر سر منافع کشور و تعهد به اجتماع) بوده است.
