فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منطقه فراخشک و خشک جنوب­شرق ایران، نمونه بارزی از یک منطقه متأثر از رویدادهای فرین اقلیمی به مانند سیل و خشکسالی می­باشد. در این مطالعه، با هدف درک علل و فرایندهای منجر به رخداد دوره­های فرین زمستانه در منطقه جنوب­شرق ایران، وردایی‌های زمانی فضایی دوره­های فرین تر و خشک زمستانه و ارتباط رخداد آنها با گردش مقیاس سینوپتیک جو بررسی شده است. داده­های شبکه­ای مقیاس ماهانه از شاخص استاندارد شده بارش-تبخیر و تعرق (SPEI01) و داده­های میانگین روزانه میدان‌های ارتفاع ژئوپتانسیل تراز 500 هکتوپاسکالی (HGT500) از داده­های شبکه­ای بازکاوی‌شده NCEP-NCAR به‌ترتیب برای برای ارزیابی دوره­های فرین تر و خشک و تیپ­های گردشی جو زمستانی در یک دوره 55 ساله (2015-1960) استفاده شده است. ارزش‌های خارج از محدوده 5/1+ تا 5/1- از شاخص مزبور به‌ترتیب اساس تعیین دوره­های تر و خشک فرین لحاظ شده­اند. با اجرای یک تحلیل مؤلفه اصلی (PCA) با دوران واریماکس بر روی ماتریس همبستگی از حالت تجزیه S داده‌های SPEI01، سه منطقه فرعی با وردایی اقلیمی مستقل شناسایی شدند. سپس، الگوهای گردش جو روزانه مقیاس سینوپتیک به تیپ گردشی (CTs) دوازده‌گانه بر اساس اجرای تکنیک تحلیل خوشه­ای غیرسلسله‌مراتبی k-means به پیروی از استبان و همکاران (2005)، تقسیم شده­اند. ارتباط بین CTs با دوره­های تر و خشک فرین در منطقه جنوب­شرق ایران با اعمال شاخص عملکرد (PI) بر روی داده­های بارش روزانه ایستگاه‌های نماینده مناطق فرعی بررسی شده است. یافته­ها بیانگر یک ارتباط معنی­دار بین رخداد CTs و دوره­های فرین تر و خشک در ایستگاه‌های نماینده مناطق فرعی می­باشد. تیپ گردشی CT1+ سهم غالب در رخداد دوره­های تر فرین و تیپ­های گردشی CT1- و CT2+ در رخداد دوره­های فرین خشک در زیرمنطقه شرق و جنوب­شرق (ایستگاه زاهدان) دارا می­باشد. در زیرمنطقه ساحلی جنوبی، تیپ­های گردشی CT2- سهم غالب در رخداد دوره­های فرین تر و تیپ­های گردشی CT4- و CT6- در رخداد دوره­های فرین خشک دارا می­باشند. سهم تیپ گردشی CT5- در رخداد دوره­های تر فرین و تیپ گردشی CT1+ در زیرمنطقه شمال و شمال­غربی بیشینه می­باشد.