صداهای خاموش در کشمکش‏‎های گفتمانی سده هفتم از دید سعدی در گلستان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی تهران، ایران

2 دانشیار رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی تهران، ایران

3 دانشیار رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی تهران، ایران

doi
10.22124/naqd.2020.16633.1999
چکیده

در پژوهش حاضر، با مبنا قرار دادن تاریخیتِ متون ادبی به نمایاندن طبقات برتران و فروتران و همچنین گفتمان‏‎های جاری زمان و تعارض موجود میان‏ آنها در شبکه قدرتِ قرن هفتم پرداخته شده‌است. رخ نمودنِ شکاف‏‎هایی میان مفاهیم ناظمان و برهم‏زنندگان نظم، فرایندی است که از پسِ تغییر جریان قدرت برآمده‏‎است‏ و پیروِ آن، مدلول‏های جدیدی برای دال‏های پیشین در متون شکل گرفته؛ چراکه گفتمان‏ها با تغییر مرکز قدرت دچار دگرگونی و تعارض شده‏‎اند. رویکرد مقاومتی متن در برابر برخی از گفتمان‏‎ها و گروه‏‎های مقتدر، نشان‏‎دهنده وجود قدرت‏های اصلی و همچنین گفتمان‏‎سازی نوینی در جامعه است. درعین‌حال، در کشمکش‏های گفتمانی، مطابق با آرمان تاریخگرایی نو، نشان داده شده که چگونه لایه‏‎های فرودین یا اقلیت خاموش‏‎شده جامعه در متون به صدا درمی‏‎آیند و با این چندصدایی از ابژه‏‎بودگی به جایگاه سوژ‏گی برمی‏‎نشینند و گاه خود از طریق همان ایدئولوژی که آنان را در طبقه رعیت جای داده، به تأدیب پیشوایان می‏‎ایستند. جامعه آماری بر کتاب گلستان سعدی استوار است؛ درعین‏‎حال با توجه به رویکرد بینامتنی، به متون همزمان با آن نیز پرداخته شده؛ روش اتخاذشده در جستار نیز بر مبنای نظریه قدرت و مقاومت فوکو است.