مجالس‌النفایس نقطه عطفی در معاصرنویسی

نویسندگان

1 استاد رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.22124/naqd.2019.11256.1547
چکیده

مورخان و خوانندگان تاریخ ادبیات همیشه در تاریخ به دنبال مطالبی دست‌اول و اصیل بوده­اند. از این روی آثار تذکره­نویسانی که درباره هم­عصران خویش نگاشته­اند همواره دارای اهمیت و اعتبار بیشتری بوده‌است. با توجه به اعتبار معاصرنگاری در تاریخ ادبیات این جستار بر آن است تا روش معاصرنویسی در تذکره مجالس­النفایس را به‌مثابه نخستین تذکره عصری در قلمرو ایران فرهنگی مورد بررسی قرار دهد. به همین منظور شرح حال شاعران معاصر علی­شیر نوایی را در تذکره مجالس­النفایس با کمک مؤلفه­هایی تحلیل می‌کنیم که بضعاً از روش «تراجم­نگاری» اخذ کرده­ایم. بررسی­ها نشان می­دهد مؤلفه­ای که به این تذکره اعتبار و اهمیت می­بخشد عنصر «مؤلف» است. اهمیت این عنصرتا اندازه­ای است که اگر آن را از مجالس­النفایس جدا کنیم کل ساختار و معاییر تذکره به هم می­خورد. نتیجه حاصل از این بررسی این است که معاصرنویسی امیرعلی­شیر نوایی نگارشی «مؤلف‌محور» است. نوایی از نوشتن تذکره­ای عصری علاوه بر ثبت نام شاعران معاصر خویش، انگیزه­های دیگری همچون تثبیت خویش به‌مثابه شخصیت اول فرهنگی هرات، تثبیت جریان‌های فرهنگی-ادبی آن روزگار و مانند آن داشته‌است.