زمین‌لرزه‌ القایی بعد از آبگیری سد البرز: دلالت‌هایی بر زمین‌ساخت فعال شمال البرز

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، ساری، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22059/jesphys.2021.319525.1007299
چکیده

یکی از مهم­ترین جنبه­های مطالعه زمین­لرزه القایی امکان چکانش زمین­لرزه­های بزرگ است. این مطالعه درصدد ایجاد ارتباط بین زمین­لرزه 21 دی‌ماه 1390 در جنوب شهرستان بابل با احداث سد البرز است که آبگیری آن از تقریباً سه سال قبل از این زمین­لرزه شروع شد. محل مخزن سد توسط دو گسل فعال البرز شمالی در جنوب و خزر در شمال محصور شده است. نتایج مطالعات نشانگر فزونی زمین­لرزه­ها بعد از آبگیری سد البرز است. در یک نگاه کلی به آمار زمین­لرزه و آبگیری سد، از تاریخ مهر 1388 تا زمین­لرزه 21 دی ماه 1390 دو دوره باربرداری یا کاهش سطح آب مخزن سد اتفاق افتاده است که همزمان موجب افزایش زمین­لرزه شده است. بعد از دوره دوم باربرداری، که بیشتر از دوره اول بوده است، زمین­لرزه 2/5ML رخ داده است. یکی از دلایل فعال‌شدن گسل را می‌توان به توسعه یا پخش فشار آب منفذی با ضریب موسوم به c، از محل مخزن به کانون زمین­لرزه نسبت داد. در گسترش فشار آب منفذی متناسب با تراوایی سنگ، بین آبگیری سد و بالارفتن فشار منفذی و در نتیجه لرزه­خیزی تأخیر وجود دارد. این تأخیر موجب می­شود زمین­لرزه­ها در عمق و فاصله بیشتری از سد رخ داده و با توجه به درگیری طول و سطح بیشتری از شکستگی­ها، اختلاف تنش کمتری را برای فعالیت گسل­های فعال بر اساس معیار گسیختگی کلمب فراهم می­سازند. ضریب c می­تواند در یک ایالت زمین­ساختی مشابه و در یک تجربه سدسازی دیگر برای پیش­بینی زمین­لرزه القایی مورد استفاده قرار گیرد.