شناسایی ابرهای بارش‌زا در جنوب و جنوب‌غرب ایران با استفاده از مشاهدات ماهواره CALIPSO و CloudSat

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه فیزیک فضا، مؤسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

4 استاد، گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22059/jesphys.2021.314784.1007266
چکیده

هدف اصلی این مطالعه، تشخیص ابرهای بارش‌زا و تحلیل ساختار قائم آنها در جنوب و جنوب‌غرب ایران با استفاده از مشاهدات ماهواره CALIPSO و CloudSat است. نخست با استفاده از بارش روزانه ایستگاه‌های همدیدی منطقه مطالعاتی طی دوره آماری ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۶ نمونه‌های بارشی و روزهای اوج بارش آنها استخراج شد. سپس جهت اطمینان از وقوع بارش همزمان با لحظه گذر مدار ماهواره‌ها از روی منطقه، از بارش شبکه‌ای ماهواره TRMM‌ استفاده شد. با بررسی مقادیر بارش شبکه‌ای روزهای اوج، سه نمونه بارشی که بارش منطبق بر مسیر ماهواره‌ها رخ داده بود، برای تحلیل ساختار ابر آنها انتخاب شد. چهار ویژگی شامل لایه‌های تضعیف مجموع بازپراکنش در طول‌موج ۵۳۲ نانومتر، نسبت دیپلاریزاسیون، نسبت رنگی و بازپراکنش رادار با استفاده از داده‌های سنجنده CALIOP و CPR تهیه شد. نتایج تحلیل‌ها نشان داد که در نمونه اول (مسیر A) برخلاف ضخامت زیاد ابر (تقریباً ۱۰ کیلومتر)، حجم بارش کمتر از دو نمونه دیگر است. لایه‌های ابر در راستای قائم به اندازه کافی متراکم و یکپارچه نیست. همچنین ذرات هواویز و بلورهای یخ موجود در ابر به لحاظ تعداد کمتر و از نظر اندازه نیز کوچک‌تر است. در حالی‌که در دو نمونه دیگر به‌خصوص در مسیر C ضمن این‌که ابر ضخیم و متراکمی جو منطقه را پوشانده است، غلظت هواویزها و کریستال‌های یخ نیز به مراتب بیشتر است. در مجموع یافته‌های تحقیق نشان داد که با استفاده از مشاهدات ماهواره CloudSat تشخیص ابرهای بارش‌زا و شدت بارش امکان‌پذیر است و داده‌های ماهواره CALIPSO جهت شناسایی دقیق ارتفاع قله ابر و به‌خصوص تمایز ابر از هواویز کاربرد بهتری دارد.