فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مفهوم آزادی به عنوان محوری‌ترین مسئله در فلسفه سیاسی و اخلاقی، همواره در کانون توجه مکاتب فکری مختلف قرار داشته است. تمایز در تعاریف ارائه شده از آزادی عمدتاً ناشی از تفاوت در مبانی انسان‌شناختی هر مکتب است. در این میان، آرای جان استوارت میل به عنوان نماینده برجسته لیبرالیسم غربی و اندیشه‌های مرتضی مطهری به عنوان متفکر نامدار اسلامی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با هدف تبیین نسبت میان عقلانیت و سعادت در مبانی انسان‌شناختی آزادی، به مطالعه تطبیقی آرای جان استوارت میل و مرتضی مطهری می‌پردازد. با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به متون اصلی این دو اندیشمند، یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در منظومه فکری میل، عقلانیت خودبنیاد انسانی جایگاه محوری دارد و سعادت به مثابه امری زمینی و تجربی، در پرتو انتخاب‌های عقلانی فرد تحقق می‌یابد. در این چارچوب، آزادی عمدتاً به معنای «آزادی از» مداخله (آزادی منفی) فهمیده می‌شود که بستر لازم برای انتخاب‌های عقلانی فرد فراهم می‌سازد. در مقابل، در اندیشه مطهری، سعادت به عنوان غایتی متافیزیکی و الهی، جهت‌دهنده عقلانیت است و آزادی در قالب «آزادی برای» شکوفایی فطرت (آزادی مثبت) معنا می‌یابد. این تفاوت بنیادین در نسبت عقلانیت و سعادت، ریشه در مبانی انسان‌شناختی متمایز این دو اندیشمند دارد؛ درحالی که انسان‌شناسی میل سکولار و عقل‌محور است، انسان‌شناسی مطهری دینی و فطرت محور می‌باشد.