مقایسه کارآمدی ساختار ریاستی و پارلمانی در توسعه سیاسی ایران بعد از انقلاب اسلامی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی (مسائل ایران)، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران جنوب، ایران

doi
10.47176/irsj.2025.1310
چکیده

نظام جمهوری اسلامی ایران، در حوزه ساختار سیاسی ناظر بر نظام پارلمانی صاحب تجربه است. تـا پـیش از بـازبینی قـانون اساسی در سال ١٣٦٨، کشور بر اساس ساختار پارلمانی تمشیت می‌شد. لیکن در مقطع چند سال اخیـر برخـی صاحب نظران بر این باورند که ساختار نظام ریاستی، مطلوب نظر مقتضیات کشور نیست و بستر تعامـل قـوا را میسر نمی‌سازد. ضمن اینکه برخی معتقدند این تغییر باید در مقطعی شکل بگیرد که کشور صاحب نظام حزبـی توانمند به معنای حقیقی باشد در غیراین صورت تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی مشکلی را مرتفع نمـی‌سـازد. لذا وجه ممیزه برجسته ساختار سیاسی نظام ریاستی و پارلمانی معطوف به چگونگی انتخـاب رئـیس قـوه اجراییه است. پژوهش حاضر ضمن بررسی مهمترین ریشه‌های طرح چنین موضوعی در ایران به تبیین نظام پارالمانی و ریاستی و نیمه ریاستی و جایگاه و ویژگی‌های هر یک در شاکله حاکمیتی کشور می‌پردازد. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و اخذ نظر خبرگان و کارشناسان مرتبط انجام شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که استقرار نظام ریاستی یا پارلمانی در کشور می‌تواند تبعات مثبت و منفی را در پی داشته باشد، لیکن با توجه به بررسی ملزومات و انتقادات وارده همچون عدم وجود احزاب منضبط، اصلاح قانون اساسی و تضعیف جمهوریت هر گونه تغیر در ساختار سیاسی کشور نیاز به توجه مقتضیات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کشور دارد که ضمن حل مشکلات و موانع فعلی باعث کارآمدی بیشتر نظام خواهد گردید.