بررسی رابطه بین دولت و دانشگاهها از نظر استقلال علمی و مالی در حکمرانی آموزشی جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 مدرس و پژوهشگر مرکز تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام
doi
10.47176/irsj.2025.1306چکیده
این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین دولت و دانشگاهها از نظر استقلال علمی و مالی انجام شده است. تمرکز اصلی پژوهش بر تأثیر سیاستها و اقدامات دولت بر استقلال دانشگاهها و راهکارهای ممکن برای تقویت این استقلال است. استقلال علمی و مالی دانشگاه ها از اصلی ترین محرک های تحول در آموزش عالی در اغلب کشورهای دنیا محسوب می شود.ضرورت توجه به استقلال علمی و مالی دانشگاهها از اهمیت آموزش عالی بهعنوان مسئلهای حیاتی، نیروی محرکه پیشرفت، رفاه و استقلال واقعی جامعه نشأت میگیرد. این پژوهش از نظر رویکرد، یک مطالعهی توصیفی-تحلیلی است. جامعه مطالعاتی این پژوهش شامل، مسئولان دولتی مرتبط با آموزش عالی، اساتید، و مدیران و دانشگاههای دولتی و غیردولتی شهر تهران عنوان ذینفعان اصلی است. روش نمونه گیری این پژوهش، روش نمونهگیری هدفمند بود. مصاحبهشوندگان این پژوهش شامل ۱۰ نفر از اساتید دانشگاههای معتبر شهر تهران بودند. برای تحلیل مصاحبهها و اسناد، از روش تحلیل مضمون استفاده شد تا مفاهیم و تمهای اصلی استخراج شوند. یافتههای پژوهش شامل وابستگی مالی، مداخله دولت، منابع درآمد مستقل، استقلال علمی و همکاری دولت و دانشگاه هستند. هر یک از این تمها دارای زیرتمهایی هستند که جزئیات بیشتری را درباره هر موضوع ارائه میدهند. نتیجه پژوهش نشان داد مداخله دولت در برنامههای درسی، تحقیقات و حتی انتخاب روسای دانشگاهها، استقلال علمی دانشگاهها را کاهش میدهد. از سوی دیگر، منابع درآمد مستقل (مانند جذب دانشجویان بینالمللی، ارائه خدمات مشاوره و ایجاد شرکتهای دانشبنیان) و همکاریجویانه دولت و دانشگاهها در قالب پروژههای تحقیقاتی مشترک، میتوانند به تقویت استقلال دانشگاهها کمک کنند