چالش‌های گنجاندن سواد محیط‌زیستی در برنامه‌های درسی آموزش عالی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد برنامه یزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، ایران

2 دانشیار ، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 استادیار ، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.30473/ee.2025.72554.2787
چکیده

با توجه به اهمیت حیاتی معضل محیط‌زیست و ضرورت نگاه فرهنگی و آموزشی نسبت بدان، این پژوهش درصدد واکاوی چالش‌ها و مشکلات گنجاندن سواد‌ محیط‌زیستی در برنامه­های درسی دانشگاهی بود. پژوهش در حوزه سواد محیط‌زیستی انجام‌گرفته و ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، کیفی از نوع تحلیل مضمون و مبتنی بر وارسی تجارب اندیشیده تعدادی از کارشناسان و صاحب‌نظران­ دانشگاهی حوزه‌ محیط‌زیست استان اصفهان بود. با استفاده از روش نمونه­گیری هدفمند، دیدگاه‌ها و تجارب ۲۲ نفر منابع اطلاع­رسان تحقیق در این زمینه جمع­آوری و مورد کاوش قرار گرفت. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پژوهش نیز مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته بود که با عنایت به اصل اشباع نظری انجام گرفت. جهت تجزیه‌وتحلیل اطلاعات حاصل از تحقیق و سازمان‌دهی آنها از روش هفت مرحله­ای کلایزی استفاده شد. مجموعاً یافته‌های تحقیق نشان داد که ارتقای سواد محیط‌زیستی در نظام آموزش عالی کشور با دو معضل اساسی یعنی چالش­های ساختاری و مسائل اجرایی مواجه است. چالش­های ساختاری یا بنیادی مواردی همچون فقدان سیاستگذاری اصولی و دقیق محیط‌زیستی آموزش عالی، عدم وجود محتوای آموزشی و تجارب یادگیری مناسب در دانشگاه، فقدان فرهنگ نهادینه‌شده در حوزه محیط‌زیست و بی‌توجهی به سواد محیط‌زیستی در دوران ابتدایی را در برمی‌گیرد. در مقابل، مشکلات اجرایی این حوزه هم شامل مواردی مثل کمبود استادان و نیروی انسانی متخصص سواد محیط‌زیستی در دانشگاه، بی­تفاوتی و عدم وجود دغدغه­های محیط‌زیستی، تئوری­زدگی افراطی آموزش­ها و عدم وجود قوانین و یا چهارچوب­های قانونی جدی است. بدیهی است مقابله اثربخش با چالش­های یادشده مستلزم سیاستگذاری و برنامه­ریزی دقیق نهاد دانشگاه در حوزه آموزش محیط‌زیست و بر مبنای آن، اقدامات علمی در این حوزه می­باشد.