تبیین مبانی، اهداف، اصول و روش‌های تربیت حماسی در شاهنامه فردوسی (برای نظام تعلیم‌وتربیت رسمی)

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: دانشیار گروه فلسفه تعلیم‌وتربیت اسلامی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

2 دانشیار گروه فلسفه تعلیم‌وتربیت اسلامی دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

4 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم‌وتربیت اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی تهران

doi
چکیده

هدف اصلی این پژوهش، تبیین مبانی، اهداف، اصول و روش‌های تربیت حماسی در شاهنامۀ فردوسی (برای نظام تعلیم‌وتربیت رسمی) است. روش این پژوهش ازحیث هدف کاربردی و ازلحاظ رویکرد، کیفی است و ازحیث جمع‌آوری اطلاعات به شیوه‌ تحلیلی و استنباطی نگاشته شده است. جامعۀ پژوهش، شاهنامه فردوسی و آثار وابسته به­آن بوده است. باتوجه‌به ­یافته­های این مقاله، می­توان گفت که تعریف حکیم ابوالقاسم فردوسی از تربیت حماسی، تربیتی است که شجاعت و مبارزه را با عقلانیت و اخلاق‌مندی توأم کرده و عشق به­ وطن و دیگر دوستی را جایگزین خود دوستی می­کند. با این تعریف، می­توان مبانی تربیت حماسی در اندیشه وی را در گزاره‌های زیر خلاصه کرد: «انسان حماسی در شرایط سخت ثابت‌قدم است»؛ «جهاد پایۀ عمل تربیت حماسی است»؛ «نقش رهبر در فرایند تربیت حماسی بارز است»؛ «انسان حماسی در همه حال به­یاد خداست». هدف تربیت حماسی پیش از هر چیز توجه به­ حق و جلب رضایت او بوده و پس از آن می­توان از عدالت‌خواهی و ظلم­ستیزی، شجاعت­پروری، خردورزی نام برد. باتوجه‌به ­این مبانی و اهداف، اصول تربیت حماسی عبارتند از: عزت­مداری، ایثار و ازخودگذشتگی، هدایت و رهبری، خدامحوری. درنهایت از روش­های تربیت حماسی می­توان به­روش سخت­کوشی، اهتمام به­امور هم­نوعان، الگوگیری و توکل و اعتماد به­خداوند اشاره کرد.