بررسی رابطه دانش و نگرش محیط‌زیستی با رفتارهای محیط‌زیستی: نقش میانجی وظیفه‌شناسی در دانش‌آموزان

نویسندگان

1 استاد گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دکتری روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.30473/ee.2025.71605.2746
چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه دانش و نگرش محیط‌زیستی با رفتارهای محیط‌زیستی و نقش میانجی وظیفه‌شناسی در دانش‌آموزان است. روش این پژوهش توصیفی-همبستگی از نوع تحلیل مسیر بود. جامعه آماری این پژوهش را دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوره دوم شهر شیراز تشکیل دادند که 270 نفر از آنان را با استفاده از روش نمونه­گیری خوشه­ای انتخاب شدند. برای جمع‏آوری داده‏ها از پرسشنامه سنجش رفتارهای محیط‌زیستی امامقلی (1390)، پرسشنامه نگرش محیط‌زیستی تامپسون و برتون (۱۹۹۴)، پرسشنامه دانش محیط‌زیستی می و همکاران (2012) و پرسشنامه شخصیتی نئو (1989) و برای تجزیه‌وتحلیل داده­ها از نرم‌افزار SPSS22 و  AMOS-22استفاده شد. نتایج نشان داد که دانش و نگرش محیط‌زیستی با وظیفه­شناسی و رفتارهای محیط‌زیستی رابطه ساده و معنی­داری دارند. همچنین اثرات مستقیم دانش و نگرش محیط‌زیستی بر رفتارهای محیط‌زیستی و وظیفه‌شناسی بر رفتارهای محیط‌زیستی اثر مستقیم و معنی‌داری داشت. نتایج نشان داد که وظیفه‌شناسی توانست به‌طور معنی‌­داری رابطه میان دانش و نگرش محیط‌زیستی با رفتارهای محیط‌زیستی را میانجی­گری نماید. نتایج برازش مدل نشان داد که مدل پیشنهادی توانست 57/0 درصد از واریانس رفتارهای محیط‌زیستی را تبیین نمود و با شاخص برازش 001/0RAMSEA= تأیید شد. نتیجه­گیری می­شود وظیفه‌شناسی نقشی اساسی در تقویت رفتارهای محیط‌زیستی دارد و صرف افزایش دانش و نگرش برای تغییر رفتار کافی نیست؛ بنابراین، برنامه‌های آموزشی باید علاوه بر ارتقای آگاهی و نگرش، بر پرورش مسئولیت‌پذیری و تعهد فردی نیز تمرکز کنند تا رفتارهای پایدار محیط‌زیستی شکل گیرد.