معرفی شاخص‌های اثربخشی روزنامه‌نگاری محیط‌زیست ایران بر پایداری سبک زندگی مخاطبان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت محیط‌زیست، دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه مدیریت محیط‌‌زیست، دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه مدیریت محیط‌زیست، دانشکده کشاورزی، آب، غذا و فراسودمندها، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار، گروه ارتباطات، روزنامه‌نگاری و رسانه و ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

doi
10.30473/ee.2025.73268.2807
چکیده

یکی از چالش‌های عمدۀ زیست‌محیطی امروز، گرمایش جهانی و تغییرات اقلیمی است که به‌رغم توصیه‌های کارشناسی و تلاش‌های بین‌المللی، روزبه‌روز بر پیچیدگی راه‌حل‌های آن افزوده می‌شود. در ایران، اثربخشی روزنامه‌نگاری محیط‌زیست مورد غفلت قرارگرفته است، به‌ویژه در خصوص نحوۀ شکل‌دهی به نگرش‌های جامعه نسبت به مسائل حیاتی محیط‌زیستی. این پژوهش با هدف شناسایی شاخص‌های سنجش اثربخشی روزنامه‌نگاری محیط‌زیست ایران در ترویج سبک زندگی پایدار میان مخاطبان انجام شد تا نقش این حوزه را در افزایش آگاهی و دغدغۀ اجتماعی نسبت به محیط‌زیست تقویت کند. به این منظور با استفاده از روش نظریۀ داده‌بنیاد که یک رویکرد نظام‌مند برای پژوهش‌های کیفی اکتشافی است، شاخص‌های کلیدی اثربخشی در روزنامه‌نگاری محیط‌زیست ایران شناسایی شد. این شاخص‌ها در دودستۀ اصلی عوامل محیطی (خارجی) و عوامل عملکردی دسته‌بندی شدند که هرکدام به چهار زیرمجموعه تقسیم می‌شوند: شاخص‌های علّی، زمینه‌ای، مداخله‌ای و راهبردی. برای اعتبارسنجی یافته‌ها، نتایج با مصاحبه‌شوندگان و متخصصان این حوزه به اشتراک گذاشته شد و نظرات آن‌ها در تحلیل نهایی اعمال گردید. نتایج نشان داد که شاخص‌های عملکردی مرتبط با روزنامه‌نگاران و مدیران رسانه‌های محیط‌زیستی در حال حاضر ضعیف هستند و این امر لزوم توجه بیشتر به این حوزه‌ها را برای افزایش تأثیر روزنامه‌نگاری محیط‌زیست در ایران آشکار می‌سازد. این مطالعه بر اهمیت بهبود تلاش‌های رسانه‌ای برای نمایش مؤثر زندگی پایدار و حفاظت از محیط‌زیست از طریق جبران این کمبودها تأکید می‌کند.