فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هر فرد در محیط­های گوناگونی قرار می­گیرد و تربیت و شخصیت او از این محیط­ها اثر می­پذیرد. ازاین­رو، این پژوهش، به تبیین نقش محیط در تربیت انسان پرداخته است. برای بیان نقش محیط در قرآن، از روش تحلیل محتوای کیفی متن استفاده شده است؛ به­این‌نحو که پس­از مشخص‌کردن واحدهای تحلیل، انواع محیط تقسیم‌بندی شدند و مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفتند. طبق آیات به­دست‌آمده، انواع مختلف محیط در دو مقوله اصلی دنیوی و غیر­دنیوی تقسیم­بندی شدند. محیط دنیوی شامل دو ­مقوله فرعی با عناوین محیط انسانی و محیط غیر­انسانی است. محیط فردی و محیط جمعی شامل خانواده و جامعه، ذیل محیط انسانی و محیط مشهود شامل طبیعت و جغرافیا و محیط نا­مشهود شامل ملائکه و شیطان، ذیل محیط غیر­انسانی ارائه شدند. در این پژوهش، محیط غیردنیوی نیز در دو حیطه­ محیط برزخی و محیط اخروی تبیین شد. محیط فردی، خانواده، جامعه، مشهود و نامشهود می­توانند زمینه­ساز و آسیب­زا باشند؛ اما محیط برزخی و اخروی در این پژوهش، تنها در حیطه­ محیط­‌های زمینه­ساز تربیت معرفی شدند. محیط فردی، محیطی است که فرد هر عملی را نسبت به خود، دیگران و خدا انجام دهد، اثر آن عمل در خودِ او مشخص خواهد شد. در محیط خانواده، پاکی و صالح‌بودن والدین و به­خصوص مادر و سنخیت میان آن دو، از عوامل اثرگذار بر تربیت، در محیط جامعه نیز، قلمروهای مختلف اعم­ از اجتماعی، مذهبی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و روابط انسانی و اثر آنها بر تربیت، تبیین شد. محیط مشهود بیان کرد که هر حیطه از زمین، اثر متفاوتی بر انسان دارد. همچنین ملائکه با یاری‌رساندن به انسان­ها و دفع ضرر و بلاها از آنها و شیطان با وسوسه‌کردن انسان و دعوت او به­سوی بدی و زشتی در تربیت انسان نقش دارند. در نتیجه­ نهایی این بحث، هر محیطی که فرد را به خدا نزدیک­تر کند، برای تربیت، مناسب­تر است.