الگوی مفهومی برنامه درسی مبتنی بر سواد محیط زیستی در دوره ابتدایی نظام آموزشی ایران: برآمده از نظریه داده بنیاد

نویسندگان

1 استادیار، گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه تبریز، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، گرگان، ایران

doi
10.30473/ee.2024.63369.2498
چکیده

هدف اصلی این پژوهش، طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر سواد محیط‌زیستی در دوره ابتدایی نظام آموزشی ایران بود. این پژوهش از نوع پژوهش‌های کیفی و مبتنی بر نظریه داده بنیاد انجام شد. جامعه آماری شامل معلمان و اعضا هیئت‌علمی متخصص و صاحب‌نظر شهر گرگان در زمینه سواد محیط‌زیستی و برنامه درسی که شیوه انتخاب آن‌ها هدفمند و از نوع گلوله برفی بود. درمجموع با 24 نفر مصاحبه شد که شامل 12 عضو هیئت‌علمی دانشگاه و 12 معلم مدرسه بود. داده‌ها از طریق محاسبه مصاحبه نیمه‌ساختارمند در طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد که در قالب الگو پارادایمی و الگو مفهومی بدین‌صورت شکل گرفت: نیازهای اجتماع، اهداف، کمبود سواد محیط‌زیستی افراد، آگاهی از خطرات محیط‌زیست، تدوین محتوا، شیوه‌های تدریس مبتنی بر محیط‌زیست، آموزش والدین و نهادهای مرتبط، روش تدریس فعال مبتنی بر محیط‌زیست، جشنواره‌ها و مسابقات، دوره‌های آموزشی، آموزش غیرمستقیم، ارزشیابی، فضا (فضای آموزشی و فضای رفاهی)، والدین تحصیل‌کرده، زمان (مستقیم و غیرمستقیم)، رویکرد معلم، توانمندسازی معلمان، توانمندسازی مؤلفان کتاب، رسانه‌های جمعی، جو فرهنگی- تربیتی مدرسه، گروه‌های مردم‌نهاد، پرورش دانش محیط‌زیست، پرورش نگرش محیط‌زیست، شکل‌گیری تفکر محیط‌زیست، ایجاد خلاقیت و درونی کردن ارزش‌های محیط‌زیست. در پایان نیز بر مبنای یافته‌ها و نتایج به‌دست‌آمده، رهنمودهایی برای عملی شدن برنامه ارائه‌شده است.