تحلیل ادراک جوامع محلی و گردشگران از خدمات فرهنگی جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم

نویسندگان

1 دانشجوی پسادکتری، گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران

2 استاد گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

doi
10.30473/ee.2023.67830.2635
چکیده

درک فرهنگی جوامع از رویشگاه‌های جنگلی، دریافت خدمات فرهنگی، ‏حفاظت و استفاده پایدار از ‏این اکوسیستم‌ها امری ضروری است.‏ در جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم خدمات فرهنگی، به‌ویژه گردشگری نقش بسیار مهمی ‏دارد، بدین‌ ترتیب در مطالعه حاضر میزان ادراک جوامع محلی و گردشگران از خدمات فرهنگی این اکوسیستم طبیعی موردبررسی قرار گرفت. گردآوری داده‌ها به روش پیمایشی و از طریق پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده انجام گردید. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و اطلاعات نیز به روش کمی و آزمون‌های آماری توصیفی و استنباطی در نرم‌افزار SPSS22 صورت گرفت. روایی پژوهش مبتنی بر روش‌های سازه و صوری و پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ (9/0= α) محاسبه شد. جامعه آماری شامل جوامع محلی و گردشگران بود و حجم نمونه نیز به ترتیب برابر با 380 و 100 نفر در نظر گرفته شد. نمونه‌گیری در این مطالعه به روش خوشه‌ای با در نظر گرفتن سهم جمعیت هر یک از روستاها برای جوامع محلی و برای گردشگران نیز به روش سامانمند به تفکیک جنسیت زنان و مردان بوده است. مقایسه میانگین درک جوامع محلی و گردشگران از خدمات فرهنگی جنگل‌های مانگرو خمیر-قشم نشان داد که بیشترین میزان ‏ادراک به‌دست‌آمده مربوط به جوامع محلی به دلیل وابستگی ‏به جنگل‌های مانگرو در تأمین نیازهای ‏روزانه و از طرفی حس تعلق مکانی با زندگی در مجاورت ‏این رویشگاه‌های طبیعی و ارزشمند است. ‏علاوه بر این ابعاد خدمات فرهنگی بررسی‌شده در این مطالعه ارتباط معنادار و مستقیمی با درک جوامع محلی و گردشگران دارد که حاکی از اختلاف معناداری در بین این ابعاد است. نتایج مستقیم یا غیرمستقیم بودن ابعاد خدمات فرهنگی نیز نشان داد که ابعاد «حس مکان و الهامات»، «تنوع ‏فرهنگی» و «روابط اجتماعی» ‏ ‏به‌طور مشترک در هر دو جامعه آماری موردبررسی، از تأثیر مثبت و مستقیمی برخوردار هستند. بر این اساس ایجاد آگاهی و بالا بردن درک ذینفعان از اهمیت و حساسیت‌های زیستی این رویشگاه‌های طبیعی و ارزشمند، می‌تواند ضمن کاهش ‏فشار بر منابع طبیعی، موجبات بهبود نگرش و تمایلات آن‌ها را نسبت به حفظ اراضی جنگلی و حفاظت بیشتر از این منابع را فراهم ‏آورد.