بررسی نقش روزنامه‌های صدر مشروطه در شکست قیام (با تاکید بر چهار روزنامه حبل المتین، مساوات، صور اسرافیل و روح القدس)

نویسندگان

1 گروه مطالعات تاریخ انقلاب اسلامی / دانشکده مطالعات اجتماعی / دانشگاه جامع امام حسین (ع) / مشهد / ایران

2 استادیار، تاریخ انقلاب، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران.

3 مدرس و پژوهشگر، تاریخ انقلاب، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران.

doi
چکیده

شکل‌گیری و پیروزی نهضت مشروطه در کنار همه‌ی تغییرات در جامعه‌ی ایرانی، تأثیرات فراوانی در حوزه‌ی ژورنالیسم و روزنامه‌نگاری برجای گذاشت. افزایش تعداد عناوین روزنامه‌ها و مجلات، گسترش موضوعات مورد توجه ژورنالیست‌ها، افزایش قابل توجه تعداد ژورنالیست‌های جامعه‌ی ایران و علاوه بر این‌ها، ورود محتوایی ژورنالیست‌ها به حوزه‌هایی که زمانی جزو خطوط قرمز جامعه‌ی ایرانی بود، همه و همه فقط بخشی از مفاهیم قابل بررسی در ارتباط با ژورنالیسم دوره‌ی مشروطه است. روزنامه‌نگاران در این برهه با استفاده از فضای باز سیاسی ایجادشده، قلم به نقد صریح و گاهی غیرمنطقی موضوعاتی گشودند که در ذهن جامعه ایرانی جزو خطوط قرمز محسوب می‌شد. نقد مبانی هویتی جامعه‌ی ایرانی، نقد ویژگی‌ها و شاخص‌های فرهنگی جامعه‌ی ایرانی، دامن زدن بر ناامنی اجتماعی و سیاسی،‌ در وهله‌ی اول باعث فاصله گرفتن رهبرانی همچون شیخ فضل‌الله نوری و در وهله‌ی دوم توده‌ی مردم از روشنفکران و حتی نمایندگان مجلس شد. فاصله گرفتن مردم و رهبران بیش و پیش از همه‌چیز تأثیر مستقیم و مخرب خود را بر نهضت گذاشت و این نهال نوپا را بی‌مدافع رها کرد. در نوشتار حاضر تلاش شده است با نگاهی آسیب‌شناسانه به محتوای منتشر شده در روزنامه‌های مشروطه‌ی اول (تأکید بر چهار روزنامه‌ی صور اسرافیل، مساوات، روح‌القدس و حبل‌المتین) نقش آن‌ها در سرخوردگی مردم از ادامه‌ی قیام بررسی شود. برای این منظور از روش تحلیل محتوا استفاده شده است و پس از بررسی متون منتشرشده توسط این روزنامه‌ها در سال‌های مشروطه‌ی اول، تعداد و فراوانی مطالب منتقدانه‌ی آن‌ها محاسبه و نسبت این محتوا به کل محتوای منتشرشده بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها