نقش سیاسی هیئتهای مذهبی در روند شکلگیری نهضت مشروطیت
نویسندگان
1 نویسنده مسئول: دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، گرایش جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
doi
چکیده
با نگاه به روند تغییر تحولات و پیشینه جنبشهای سیاسی در سدههای قبل، بهویژه انقلاب مشروطه که به قصد ایجاد تغییر و دگرگونی در ساختار نظامهای حاکم بر جوامع بشری صورت گرفتهاند، به درستی درمییابیم که همه کنشها و اقدامات و جریانهای فرهنگی و انقلابی همواره از خاستگاههای ویژهای که رنگ و بوی دینی و سیاسی داشتهاند بسیج و سازماندهی شدند. لذا پژوهش حاضر به بررسی نقش سیاسی هیئتهای مذهبی بهعنوان یک سازمان قدیمی در روند شکلگیری جنبشها و خطدهی خیزشهای انقلابی و فرهنگی در مبارزه علیه ظلم و ستم، در جنبش مشروطه شیعی میپردازد و درصدد پاسخ به این سؤال است که نقش سیاسی هیئتهای مذهبی در روند شکلگیری نهضت مشروطیت چیست؟ در این راستا، روش مورداستفاده در این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و برای گردآوری دادهها از کتابها و مقالات موجود استفاده شده است. یافتههای پژوهش بر این نتیجه منطبق است که هیئتهای مذهبی بهعنوان یکی از شبکههای سازماندهی در کنار سایر سازمانها در روند شکلگیری نهضت مشروطیت نقش اساسی داشتهاند؛ که دراینباره میتوان به کارکردهای سیاسی نقش رسانهای، کانون برگزاری اجتماعات سیاسی، فرهنگ شفاهی و نقد قدرت حاکم از کارکردهای سیاسی هیئتهای مذهبی دوره مشروطه میتوان اشاره کرد.[1] [1]. در راستای عملی کردن هدفها و کارکردهای سیاسی هیئتهای مذهبی، دولت بهعنوان یک اهرم پیش برنده عمل کرده است. بهعنوانمثال، در قالب آئینهای مذهبی وابسته به دولت، عزاداریها و تکایای دولتی بسیار باشکوهی برگزار میشد که مردم از آنها استقبال میکردند و اسمورسم تکیه دولت، تزیینات و چادرهای بزرگ تکیه دولت سبب جذب تماشاگران فراوان میشد و ازاینرو، ابزارهای دولتی بهعنوان نهادی تسهیلکننده، فضا را به سمتی پیش میبردند که اهداف سیاسی هیئتهای مذهبی اجرایی شود؛ بنابراین در دوره مشروطه یا بهطورکلی دورهی قاجار دولت اگرچه از این تکایا بهعنوان درآمدزایی بهره میگرفت، ولی در عمل جرقههای نهضت مشروطیت را رقم زد.
