ارزیابی اثر زیستگاههای پیرامونی جاده (بومسامانهای کشاورزی و غیرکشاورزی) بر تلفات جادهای حیاتوحش و تحلیل دیدگاههای رانندگان
نویسندگان
1 استادیار، گروه مهندسی آب، مجتمع آموزش عالی تربتجام ، تربت جام، ایران.
2 استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه گنبد کاوس
3 گروه انفورماتیک، دانشگاه Universita della Svizzera Italiana، لوگانو، سوئیس
4 استادیار، گروه علوم و مهندسی باغبانی، مجتمع آموزش عالی تربتجام، تربت جام، ایران
doi
10.30473/ee.2023.59551.2422چکیده
برخورد وسایل نقلیه با حیوانات در جاده رخدادی جهانی است و عمدتاً به دلیل تخریب و تکهتکهکردن زیستگاههای حیاتوحش اتفاق میافتد. پژوهش حاضر بخشی از جادهی بینالمللی آسیایی در شرق ایران، استان خراسان رضوی، حدفاصل بین شهرهای تایباد و تربتجام را به مدت سه ماه موردمطالعه قرار داده و هدف از آن، تحلیل اثر زیستگاههای پیرامونی جاده بر تلفات جادهای حیاتوحش، همچنین ارزیابی دیدگاه رانندگان در خصوص ماهیت و میزان این تلفات میباشد. جامعه آماری پژوهش کلیه رانندگان بینشهری تایباد بوده، ابزار جمعآوری دادهها شامل مشاهده مستقیم در دو نوبت صبح و عصر، اجرای پرسشنامه محققساخته و مصاحبه نیمهساختاریافته بوده است. تجزیهوتحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمونهای یومان ـ ویتنی و رتبهای اسپیرمن انجام پذیرفت و نتایج نشان دادند که بیشترین تلفات حیاتوحش در جاده مربوط به پستانداران کوچک نظیر خارپشت ایرانی و سنجاب زمینی بوده ولی تلفات پستانداران بزرگتر نظیر روباه، شغال و حیوانات اهلی نیز به همراه پرندگان و خزندگان مشاهده گردید. همچنین همبستگی معنیداری بین میزان تلفات در ماههای مختلف سال و زمان وقوع تلفات در نوبتهای صبح و عصر، نیز بین تعداد تلفات و نوع زیستگاه پیرامونی جاده مشاهده شد. یافتهها همچنین نشان دادند با تبدیل اراضی پیرامون جاده به بومسامانهای کشاورزی، تلفات حیاتوحش بهطور معنیداری کاهش مییابد. در بخش پرسشنامه نیز مشخص گردید رانندگان هیچگونه آموزش رسمی و غیررسمی در خصوص حفاظت از حیاتوحش عبورکننده از جاده دریافت نکرده، اما همدلی زیادی با حیوانات تلفشده یا آسیبدیده در حوادث دارند. آنان بیشترین علل تصادف را سرعت زیاد، ترافیک جاده و کوچک بودن اندازه حیوانات ذکر کردند.
