ربط ارزشی میدان علوم اجتماعی؛ تحلیل تماتیک نمونه موردی پایان نامه های دانشجویی دکتری
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی، دانشگاه تهران
2 استاد دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران
doi
چکیده
در این پژوهش تلاش شد تا مختصات ربط ارزشی میدان علوم اجتماعی ایران ترسیم شود و دغدغه هایی که محققان این حوزه را تحت تأثیر قرار می دهند، صورتبندی شوند. پرسش اصلی این است که رشته های علوم اجتماعی در ایران به چه مسائلی می اندیشند و پرسش از کدام زمینه را مسئله اصلی قابل پیگیری در سطح جامعه می پندارند. بدین منظور، پایان نامه های مقطع دکتری این حوزه در فاصله سال های 1387 تا 1397 به عنوان یکی از محصولات نهایی این میدان تحلیل شد تا با استفاده از کدگذاری عناوین بر اساس طبقه بندی های درونی و بیرونی، شمای کلی تعلقات ارزشی این حوزه و نیز تغییرات احتمالی در آینده ترسیم شود. کار با بررسی مجموع 437 پایان نامه با استفاده از روش تحلیل تماتیک آغاز و با تقسیم بندی آنها بر اساس حوزه های مختلف جامعه شناسی، تغییراتی در هژمونی حوزه ها در طول این ده سال مشاهده شد. در برخی از زمینه ها که در ابتدای دوره مورد بررسی تعداد زیادی پایاننامه درباره آنها وجود داشت، از جمله جامعه شناسی فرهنگ و جامعه شناسی سیاسی، در سال های اخیر پایان نامه کمتری از آنها دیده شد. درحالی که برخی دیگر از حوزه های پرطرفدار در ابتدا از جمله جامعه شناسی توسعه و جامعه شناسی اقتصادی، در انتهای این دوره نیز همچنان رشد پرشتاب داشته اند. همچنین حوزه هایی که در تمام طول این دوره تعداد کمتری پایان نامه درباره آنها نگاشته شده است، از جمله جامعه شناسی محیط زیست و جامعه شناسی آموزش و پرورش، در سال های اخیر با اقبال چشمگیر محققان مواجه شدهاند. در نتیجه تقسیم بندی نوع دوم نیز نوعی چرخش اقتصادی در عناوین پایان نامه ها در طول این ده سال مشاهده شد؛ بدین معنا که مسائل اقتصادی جامعه روز به روز اهمیت بیشتری یافته و به همین نسبت پرداختن به مسائل مربوط به دموکراسی، آزادی و جامعه مدنی در حاشیه قرار گرفته است.
