جریانشناسی تطبیقی روشنفکری دینی در تاریخ معاصر ایران
نویسندگان
1 استادیار، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران
doi
چکیده
وقوع انقلاب مشروطه، زمینهساز ورود روشنفکری به ایران بوده است که به تبع آن و همچنین به سبب بافت دینی جامعه ایرانی، با پدیدهای به نام روشنفکری دینی در سالهای اخیر روبهرو هستیم. این مقاله با در نظر گرفتن روش جریانشناسی تطبیقی به این سؤال پاسخ داده است که: "صورتبندی ویژگیهای اساسی جریانات روشنفکری دینی در ایران معاصر، چه نقاط افتراق و اشتراکی را بهوجود آورده است؟ چهار جریان با عنوان "رویکرد علمی به دین"، "رویکرد التقاطی در دین"، "رویکرد جامعهشناختی نسبت به دین" و "رویکرد معرفتشناختی به دین"، جریانات روشنفکری دینی در ایران معاصر هستند. نقاط اشتراک این جریانها، شامل دو جنبه ایجابی احیای نقش دین در جامعه، استفاده از بهرههای روشنفکری غربی و دو جنبه سلبی نقد دینشناسی رایج و نقد روشنفکران گذشته است. همچنین، این جریانها بهلحاظ روشی و نظام اولویتگذاری از یکدیگر متمایز است. منظور از اولویتگذاری، برتری و انتخاب دین یا علم (تجدد) در مواقع لازم است. در حوزه روش نیز این رویکردها به ترتیب با روشی پوزیتیویستی، التقاطی (میان اسلام و مارکسیسم)، جامعهشناختی و معرفتشناختی به نسبت دین و تجدد میپردازد.
