دفاع مقدس در سینمای محمدعلی باشه آهنگر؛ مطالعه فیلمهای «فرزند خاک»، «ملکه»، «سرو زیر آب»
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسیارشد رشته تبلیغ و ارتباطات و فرهنگی، دانشگاه سوره
2 دانشآموخته کارشناسیارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران
3 عضو هیئت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه سوره
doi
چکیده
جنگ هشتساله ایران و عراق علاوه بر پیامدهایی که برای کشور بهدنبال داشت، موجبات شکلگیری ژانر جدیدی در سینمای ایران را فراهم آورد. در این میان محمدعلی باشه آهنگر علاوهبر تجربه مستقیمی که از جنگ داشته در نقش کارگردان نیز چندین فیلم در این ژانر تولید کرده است. درنتیجه فرض اصلی پژوهش این است که محمدعلی باشه آهنگر شیوهای خاص برای بازنمایی جنگ در آثار خود دارد. مقاله میکوشد با تمرکز بر فیلمهای «فرزند خاک» (۱۳۸۶)، «ملکه» (۱۳۹۰)، «سرو زیر آب» (1396)، نگاه و شیوه معنادهی وی را به جنگ و ابعاد آن بررسی کند؛ بهعبارتی سؤال اصلی مقاله این است که در آثار سینمایی محمدعلی باشه آهنگر، جنگ تحمیلی ایران و عراق چگونه بازنمایی میشود. در اینراستا از روش نمونهگیری هدفمند و تحلیل نشانهشناختی تلفیقی استفاده شد؛ بدین صورت که در سطح دادههای بصری از رویکرد تحلیل سازه «سِلبی و کادوری» (1380) و برای تحلیل متون گفتگوها از الگوی تحلیل روایی بارت بهره گرفته شد. بررسیها نشان داد این کارگردان در آثار خود رویکردی منحصربهفرد دارد که میتوان آثار وی را هم در رده سینمای جنگ قرار داد و هم منتقد جنگ؛ بهعبارتی رویکرد وی بهگونهای است که از ایدئولوژی و مکتب جاری خاصی تأثیر نپذیرفته است؛ در جایی که باید زبانی منتقد داشته باشد دریغ نکرده و بارها نیز از مضمونهای اصلی ژانر سینمای جنگ مانند رشادتها و تکریم شهادت استفاده کرده است. اینگونه نگاه و رویکرد واقعگرایانه به جنگ تحت تأثیر تجربیاتی است که کارگردان خود بهطور شخصی در جنگ و مناطق جنگی بهعنوان رزمنده داشته است. ازسوی دیگر تأکید بر جنبههای اجتماعی و پیامد انسانی جنگ باعث شده برخلاف بسیاری از آثار سینمای جنگ، کمتر بر عملیاتهای نظامی و صرفاً بر فضای جنگ تأکید کند.
