برازش رابطه ساختاری رفتار آگاهانه محیط‌زیستی دانش آموزان مقطع متوسطه بر اساس جنسیت: نقش واسطه‌ای تجربه، ارزش‌ها و هویت محیط‌زیستی

نویسندگان

1 استادیار گروه روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد انار، ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد انار، ایران

4 کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد انار، ایران

doi
10.30473/ee.2021.55071.2266
چکیده

این مطالعه با هدف بررسی برازندگی نقش واسطه­ای تجربه محیطی، ارزش­های محیطی و هویت محیطی در رابطه بین جنسیت و رفتار آگاهانه محیط‌زیستی دانش‌آموزان متوسطه ‌دوم شهر یزد انجام گرفت. به این منظور از طرح کمی با رویکرد همبستگی استفاده شد و داده‌ها از یک نمونه 348 نفری از دانش‌آموزان به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای با استفاده از پرسشنامه‌های تجربه محیطی آلن (2013)، ارزش محیطی ترونو و همکاران (2011)، هویت محیطی کلایتون (2003) و رفتار آگاهانه محیط‌زیستی کایسر و ویلسون (2004) جمع‌آوری شد. روایی و پایایی پرسشنامه­ها با تحلیل عاملی اکتشافی و روش مؤلفه‌های اصلی و آلفای کرونباخ با نرم‌افزار spss24 تحلیل شد و ویژگی نسبتاً مطلوبی را در نمونه ایرانی نشان دادند. در تحلیل مدل نیز از مدل یابی معادلات ساختاری با روش بیشینه درست نمایی و با نرم‌افزار Amos24 استفاده شد. نتایج نشان داد اثر مستقیم هویت محیطی بر رفتار آگاهانه محیطی مثبت، اثر جنسیت و جهت­گیری ارزشی خود تعالی بر هویت محیطی مثبت، اثر تجربه محیطی بر هویت محیطی منفی، اثر جنسیت بر جهت­‌گیری ارزشی خودتعالی منفی و اثر تجربه محیطی بر جهت‌­گیری ارزشی خودتعالی و خودسازی مثبت و معنی‌­دار است. همچنین نتایج نشان داد هویت محیطی نقش واسطه‌ای مثبت و اثر غیرمستقیم زنجیره ­ای هویت محیطی و جهت‌­گیری ارزشی خودتعالی در رابطه بین جنسیت و رفتار آگاهانه محیطی منفی و معنی‌دار بود. نتایج نشان داد هویت محیطی نقش مهمی در شکل­گیری رفتار آگاهانه محیطی دارد و اثر جنسیت بر رفتار آگاهانه محیط‌زیستی از طریق هویت محیطی تسهیل می­شود.