بررسی شکل‌گیری امواج کوهستان (امواج بادپناه) بر فراز رشته‌کوه‌های زاگرس و تلاطم هوای صاف (CAT) ناشی از آن

نویسندگان

1 استاد، گروه فیزیک فضا، مؤسسۀ ژئوفیزیک دانشگاه تهران، ایران

2 کارشناس ارشد هواشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، ایران

3 استادیار، گروه محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، ایران

doi
10.22059/jesphys.2017.60298
چکیده

تلاطم هوای صاف (CAT) نوعی تلاطم کوچک‌مقیاس است که در جو آزاد و به دور از فعالیت‌های همرفتیِ قابلِ رؤیت رخ می‌دهد. از جمله عوامل اصلی در پیدایش تلاطم هوای صاف آشفتگی‌های میان‌مقیاس تا کوچک‌مقیاس امواج کوهستان است. در این مقاله با توجه به شرایط هواشناختی شکل‌گیری امواج کوهستان در یک دورۀ سه ساله (2010-2012)، روزهای همراه با موج کوهستان بر فراز رشته‌کوه‌های زاگرس، تخمین زده و با بررسی پارامتر اسکورر و عدد بی بعد فرود از حضور و شکل‌گیری امواج لی در روزهای مورد نظر اطمینان حاصل شده است. همین‌طور واگرایی افقی با استفاده از خروجی مدل WRF به منظور نشان‌دادن محدودۀ شکل‌گیری موج، محاسبه و رسم شده است. در نهایت عدد ریچاردسون گرادیانی به عنوان شاخصی برای تلاطم هوای صاف محاسبه شده و تلاطم ناشی از حضور امواج کوهستان را به خوبی نشان می‌دهد. طبق نتایج، شار قائم تکانۀ موج لی در محور پشته در محدودۀ  3/7-1/0 به دست آمده است. احتمال شکل‌گیری امواج کوهستان در محدودۀ قلۀ دنا طی سال‌های 2010 تا 2012 در فصل زمستان بیشتر بوده است. از دیگر نتایج مهم این مطالعه می‌توان به احتمال رخداد تلاطم با شدت «متوسط تا شدید» بیشتر در ساعت UTC12 و در سطح 650 هکتو پاسکال، یعنی سطحی معادل با ارتفاع قلۀ دنا اشاره کرد.