تحلیل جامعه‌شناسانة هویت ملی و مؤلفه‌های آن در فیلم‌های بهرام بیضایی

نویسندگان

1 استادیار موسسه غیرانتفاعی نیما

2 دانشیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس

3 استادیار دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.22059/jsal.2013.35952
چکیده

از مشخصه‌های بارز سینمای معترضِ موج نو در سال‌های پیش از انقلاب، بیان هویت ملی در اعتراض به بحران هویت است. مسئلة پژوهش حاضر شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های هویت ملی و بحران هویت در آثار منتخب بهرام بیضایی، از فیلمسازان شاخص سینمای موج نو، از دیدگاه جامعه‌شناختی است. بنابراین، پس از بررسی وضعیت هویت ملی و ابعاد و مؤلفه‌های آن، از دیدگاه جامعه‌شناسی هنر، عناصر تکرار‌شوندة مرتبط با هویت در سه فیلم رگبار، غریبه‌و‌مه و چریکه‌تارا جست‌وجو شده ‌است. در این پژوهش، از روش تحلیل‌ محتوا و شیوة نقد برون‌نگر استفاده کرده‌ایم. مقوله‌هایی که بررسی کرده‌ایم شامل ابعاد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، جغرافیایی، و تاریخیِ هویت ملی است. در پایان، مشخص شد که فیلمساز کشف هویت تاریخی و گذشتة فرهنگی را بر تمامی ابعاد دیگر هویت ملی، یعنی ابعاد سیاسی و جغرافیایی، ارجح می‌داند. انسان آرمانی از نظر فیلمساز انسانی است با هویتِ مدرن که از راهکارهای خردمندانة سنت استفاده می‌کند.