فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افزایش تقاضای آب برای کشاورزی، بر آب دریاچه­ها و تالاب­ها تأثیر می­گذارد. در پژوهش حاضر با این فرض که کاهش مصرف آب در مزارع اطراف تالاب­ها به احیای تالاب­ها کمک می‌کند، از فناوری­های موجود، برای کاهش مصرف آب آبیاری در تعدادی از مزارع اطراف تالاب طشک و بختگان در استان فارس استفاده شد. بدین منظور 17 مزرعه و باغ در شهرستان­های ارسنجان، استهبان و آباده طشک انتخاب و فناوری­های متناسب با هر مزرعه انتخاب و اجرایی شد. باغات انتخابی شامل انار، پسته و سیب و مزارع انتخابی شامل پنبه، ذرت علوفه­ای و ذرت دانه­ای بودند. در هر مزرعه یا باغ دو قطعه در نظر گرفته شد. یکی با مدیریت معمول کشاورز (شاهد) و دیگری با اعمال فناوری­های صرفه­جویی در آب آبیاری (تیمار). با اعمال فناوری­ها، مزارع مورد نظر به مدت یکسال مدیریت و با مزارع تحت مدیریت معمول مقایسه شدند. شاخص­هایی شامل عملکرد میوه، حجم آب آبیاری استفاده شده و بهره­وری آب اندازه­گیری و با آزمون t زوجی مقایسه شدند. در مزارع انتخابی، رد پای کربن نیز مورد بررسی قرار گرفت. همچنین با در نظر گرفتن تمام هزینه­ها و درآمد به‌دست آمده از مزارع و باغات، تجزیه و تحلیل­های اقتصادی نیز انجام شد. نتایج نشان داد که میزان عملکرد در مزارع تیمار بین 7 تا 55 درصد افزایش یافت که کمترین و بیشترین افزایش به‌ترتیب در مزارع ذرت علوفه­ای و پنبه بود. میزان آب آبیاری بین 20 تا 31 درصد به‌ترتیب در باغ سیب و مزرعه ذرت دانه­ای کاهش یافت. در نتیجه میزان بهره­وری آب آبیاری از 43 تا 113 درصد به‌ترتیب در مزارع ذرت علوفه­ای و پنبه افزایش یافت. تفاوت بین مزارع شاهد و تیمار از لحاظ عملکرد، میزان آب آبیاری و بهره­وری آب آبیاری از نظر آماری در سطح 1 درصد معنی­دار بود. اثر بخشی فناوری­های مورد استفاده از 12 تا 26 درصد در کاهش ردپای کربن به ترتیب برای باغات پسته و مزارع پنبه مؤثر بود. تجزیه و تحلیل­های اقتصادی نشان داد که در شرایط فعلی و بدون در نظر گرفتن ارزش واقعی آب، میزان افزایش سود اقتصادی در اثر اعمال فناوری­های کاهش مصرف آب از 14 درصد در مزارع ذرت تا 70 درصد در باغات انار متغیر است. با در نظر گرفتن ارزش واقعی آب، اگرچه درصد سود اقتصادی افزایش یافت ولی میزان سود واقعی نسبت به حالت در نظر نگرفتن ارزش واقعی آب کاهش یافت. این موضوع نشان می­دهد که لحاظ نمودن ارزش واقعی آب در تجزیه و تحلیل­های اقتصادی می­تواند نتایج به دست آمده و احتمالاً سیاست­های آینده را تغییر دهد.