مشترک لفظی بودن صفات اراده، حیات و قدرت: بررسی انتقادی دیدگاه ابنسینا
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.
2 دانشیار گروه فلسفة دین. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
doi
10.30497/ap.2025.245888.1667چکیده
ابنسینا در تبیین صفات الهی، بهخصوص سه صفت اراده و حیات و قدرت، درعینحال که صفات الهی را معنادار میداند و در روشن ساختن معنای صفات الهی جداً تلاشمینماید، اما نحوة تحلیل او منجر به این برداشتمیگردد که در صفات مذکور بین خدا و انسان اشتراک لفظی برقرار است. در جستوجوی علت چنین رویکردی دو احتمال وجود دارد: احتمال نخست به موضع شیخالرئیس در بائن دانستن وجود خدا از مخلوقات مربوط میشود که با بررسی مواضع شیخ، این نتیجه بهدستآمد که نمیتوان چنین احتمالی را علت گرایش ابنسینا به مشترک لفظی بودن صفات سهگانة خداوند قلمدادنمود. احتمال دوم نیز به حوزة معناشناسی مربوط میشود که با توجه به رویکرد شیخالرئیس در تعریف صفات الهی و بشری، معلوم میشود که میتوان این عامل را علت گرایش شیخ به قول مذکور دانست؛ اگرچه رویکرد شیخ و لوازم آن با اشکال جدی همراه است؛ بههمیندلیل با دو ایراد: ۱) خلط مفهوم و مصداق و ۲) مشترک لفظی شدن تمامی صفات، مبنای شیخالرئیس نقد و ارزیابی شدهاست. در پایان این نکته خاطرنشانشدهاست که معناداری صفات واجب ازنظرِ ابنسینا، با پذیرش تشکیک خاصی قابلتوجیه خواهدبود وگرنه باید کلام وی را در این باب غیرمنقّح دانست.
