فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی خُلقیات با نگاه وجودشناختی امری حائز اهمیت است. براساس این نگاهْ جایگاه خُلقیات در نفس و تأثیر آن در ساحات نظر و عمل ازمنظر فلسفی تبیین‌می‌­شود. این مقاله درنظردارد ازنظر ابن‌سینا به این بحث بپردازد. ازنظر وی حقیقت خُلقیات در رابطه‌ای که نفس با بدن ازطریق قوا دارد، شکل‌می­‌گیرد. اگر عقل عملی نسبت‌به قوای حیوانی واجد هیئت استعلائی باشد، نفس واجد ملکة توسّط می­شود و اگر هیئت استعلائی متعلق به قوای حیوانی باشد، ملکة افراط یا تفریط بر نفس عارض‌می­‌شود. این عروض به‌واسطه عقل فعال و با سه علت مُعدّة اعتیاد، مزاج و اجتماع انجام‌می­‌گیرد و در ساحت‌های نظری و عملی نفس اثرگذار است. در حیطه نظر اگر تزکیه نفس صورت‌گرفته‌باشد، نفس آمادگی بیشتری برای دریافت معقولات پیدامی­‌کند و در حیطة عمل، شکل‌گیری خُلقیات منجر به استمرار فعل و شکل‌گیری عادات می­‌شود که این عادات می­‌تواند تعیین‌کنندة خُلقیات بعدی باشد. ابن‌سینا علی‌رغم بیان دقیق‌تری که نسبت‌به حکمای گذشته از این بحث دارد، ازآنجاکه نفس را مجرد محض و تحولات نفس را از نوع تحولات عرضی می­‌داند، نمی­‌تواند تبیین مناسبی از نحوه استکمال انسان ازطریق خُلقیات ارائه‌دهد.