فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به‌منظور تقریر و تبیین جامع منظومه فکری شیخ‌الرئیس ابوعلی سینا، به‌ویژه تشخیص میزان و کیفیت ابداعات فلسفی او، ارجاع و استناد به آثار کمتر شناخته‌شدة وی ازجمله کتاب «الإنصاف» ضروری است. این ضرورت نه فقط به لزوم تکمیل هندسه «حکمت مشرقی» وی، بلکه به تقریر درست مبادی و مبانی اندیشه فلسفی عالم اسلام و میزان استقلال و هویت پدیده‌ای به نام «فلسفه اسلامی» بازمی‌گردد. وجه دیگر اهمیت این ارجاع و پژوهش آن است که ابن‌سینا در کتاب یادشده با بررسی و سنجش انظار شارحین قدیم و جدید ارسطو، میان سنت‌های فلسفی متعارف تا زمان خود به محاکمه و قضاوت می‌پردازد؛ چیزی که در کمتر آثاری از این دست می‌توان مشاهده‌کرد. باوجود قطعیت انتساب تألیف اثر به ابن‌سینا، پرسش‌های متعددی حول مضامین و مطاوی این کتاب وجوددارد؛ علاوه‌برآنکه درمورد زمان پیدایش و تألیف اثر، کمیت و کیفیت محتوا و مسئله بازنویسی آن بحث‌هایی مطرح‌شده‌است. در نوشتار حاضر تلاش‌شده با استفاده از منابع و مصادر تاریخی و فلسفی و قسمت‌هایی از متن کتاب «المباحثات» به‌عنوان شاهد و قرینه‌ای مهم، به برخی پرسش‌های مذکور پاسخ‌داده‌شود. درمجموع باید گفت «الإنصاف» دارای یک نسخه ابتدایی و یک نسخه بازنویسی‌شده‌است و ابن‌سینا در هرکدام، پرداختی متفاوت نسبت‌به شرح‌های کتب ارسطو داشته‌است. تلاش او این بوده که درضمن قضاوت منصفانه میان انظار مختلف، با تعیین اصولی که آن‌ها را از کتاب‌های اصلی حِکمی به‌دست‌آورده، ابهامات موجود در کتاب‌های ارسطو را بر پایه ملاکات عقلی و قطعی برطرف‌کند. در این میان کیفیت مراودات علمی ابن‌سینا و شاگردان او با اندیشمندان زمان نیز، به‌خصوص اهل بغداد، حول موضوعات و مسائل فلسفی تا حدی روشن گردیده‌است. به‌منظور استشهاد به آثار و ادبیات خود ابن‌سینا در این زمینه، ترجمه بخشی از متن و ملحقات المباحثات به این نوشتار پیوست‌شده‌است.