توصیف و تحلیل لذت و شاخصههای آن بر مبنای تعریف ابنسینا در اشارات و تنبیهات
نویسندگان
1 استاد دروس خارج حوزههای علمیه، قم، ایران.
2 دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
doi
10.30497/ap.2024.245330.1650چکیده
اندیشمندان بسیاری برای تبیین معنای لذتوالم، تعاریف گوناگونی بیان کردهاند. در تحقیق حاضر با روش تحلیلی و مقایسهای بررسی میشود که از میان مشهورترین این تعاریف در تاریخ فلسفه اسلامی، کدام تعریف، اتقان و جامعیت و مانعیت بیشتری دارد. بنابر دیدگاه برگزیده، تعریف ابنسینا در کتاب اشارات و تنبیهات، نسبت به سایر تعاریف، دقت و جامعیت و مانعیت بیشتری دارد. البته این تعریف بر مقدماتِ حصول لذت تمرکز دارد و لذت را مصداقی از ادراک حضوری و نیل معرفی میکند؛ اما بنابر دیدگاه برگزیده در این مقاله، لذت، کیف نفسانی متمایز از ادراک و علم حضوری است؛ بهبیاندقیقتر، لذت عبارت است از انبساط، بهجت و سروری که در نتیجة ادراک و وصول به آن چیزی حاصل میشود که نزد شخص مدرِک، ملائم و کمال است. این ادراک و وصول باید در شرایطی محقق شود که امر مضاد و مزاحمی برای حصول لذت وجود نداشته باشد. بنابر قیودی که در تعریف مذکور بیان شده، لذت، کیفی نفسانی، متمایز از ادراک، اختیاری، نسبی و برخاسته از نیازهای انسان است. در صورتی شخص به لذت دست مییابد که قدرت درک امر ایجادکنندة لذت را داشته باشد و آن را برای خود خیروکمال ببیند. ابنسینا، لذت عقلانی را برترین لذت میداند. ازنظر او، میان مراتب گوناگون لذتهای نفسانی میتواند تزاحم وجود داشته باشد و برای رفع این تزاحم باید نظام اولویتبندی منطقی و جامعی ارائه شود.
