بررسی و تحلیل رویکرد ابنسینا به انقطاع نفس از قوا با نگاهی به برهان انسان مُعلق و رسالة حی بن یقظان
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
doi
10.30497/ap.2023.244912.1637چکیده
چکیده چکیده یکی از براهین معروفِ ابنسینا برای نیل به خودآگاهی، برهان تنبیهی انسان معلَّق است. این برهان در آثار مختلف ابنسینا تقریرهای متفاوتی دارد که نقطة کلیدی تمام این تقریرات، نیل به خودآگاهی و اثبات اِنیت نفس در صورت گسست و انقطاع از قوا است. این انقطاع دارای سه مرحله است: قطع توجه از بیرون، عطف توجه به درون و درنهایت آگاهی نسبت به انیت (وجود خاص) که از نظر ابنسینا عمیقترین لایة «خود» است. ابنسینا دقیقاً همین رویکرد را در رسالة حی بن یقظان، در قالب سیروسیاحت نفس برای نیل به خداشناسی در پیش میگیرد. در این رساله، سیاحتی با راهبری عقل فعال و رهروی نفس ناطقه، برای شناخت مبادی عالیه و در رأس آنها خدا به تصویر کشیده شده است. ابنسینا از زبان حیّ یا همان عقل فعال، بر این نکته تأکید میکند که نیل به خداآگاهی نیز بدون انقطاع از قوا تحقق نمییابد. درحقیقت ابنسینا در آثار خویش رویکرد واحدی در سیر خودآگاهی و خداآگاهی اتخاذ کرده است که مبتنی بر تزاحم قوا در سیر نفس و لزوم انقطاع نفس از قوا برای تحقق و تکمیل این سیر است. دلیل این امر نیز رویکرد خاص ابنسینا در تفسیر چیستی قوا و نسبت آن با نفس است.
