جایگاه قوۀ واهمه در ادراک فیلم با نگاهی به ژانر وحشت و مکتب هنری اکسپرسیونیسم براساس آرای ابنسینا
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه علامۀ طباطبائی، تهران، ایران .
2 دانشجوی دکتری فلسفۀ اسلامی، دانشگاه علامۀ طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.30497/ap.2023.244166.1613چکیده
ماهیت اصلی فیلم، تصویر متحرک است و وجه بصری آن اهمیت فراوان دارد؛ اما ذهن انسان نیز دارای نقشی مهم در خلق و ادراک فیلم است و از این جهت، برخی نظریهپردازان، سینما را هنر ذهن نامیدهاند. فیلم با برانگیختن احساسات و عواطف مخاطب، او را جذب و با ذهنش ارتباط برقرار میکند. درپی بررسی سِیر تحول آرای ابنسینا درمییابیم برانگیختگی عواطف مخاطب که از انفعالات نفس نشئت میگیرد، با ادراک معانی جزئی که از کارکردهای قوۀ واهمه در نفس انسانی است، ارتباط دارد. در فلسفۀ بوعلی، نفس دارای قوای متعددی است که هریک از آنها با توجه به کارکرد خود در ادراک فیلم یا خلق صحنههای آن نقش دارند. یکی از قوای مؤثر در خلق و ادراک فیلم، قوۀ خیال است؛ اما بهدنبال بررسی آرای شیخالرئیس درحوزۀ نفسشناسی به نقش مهم قوۀ واهمه در ادراک فیلم پی میبریم. قوۀ واهمه بهعنوان یکی از مهمترین قوای نفس با کارکردهای خود همچون ادراک معنای جزئی و خطای شناختی در درک فیلم نقشآفرینی میکند؛ بهگونهای که در ادراک فیلم ازسوی تماشاگر بر دیگر قوا چیرگی دارد. در این مقاله، نقش قوۀ واهمه در ادرک معنای جزئی، خطای شناختی، محاکات حالات درونی و صدور حکم جزئی در نسبت با فیلم را بررسی کرده و بهعنوان نمونهای عینی، کیفیت تأثیر و نقش این قوه در ژانر وحشت و مکتب اکسپرسیونیسم را که در این ژانر بهکار گرفته میشود، تبیین کردهایم.
