چیستی معقولات اولی و نقش خیال در آن ها از نظرگاه فارابی
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
doi
10.30497/ap.2023.243899.1606چکیده
در پژوهش حاضر، به چگونگی شکلگیری معقولات اولی و نقش خیال در آنها ازمنظر فارابی پرداختهایم. معقولات اولای عامل، اولین مرتبۀ فعلیتبخشی به عقل بالقوه، حدوث اختیار و تولد حیات خاص انسانی، و نخستین پلۀ صعود به مراتب فراتر ادراکی- فعلی هستند. فرایند حدوث معقولات اولی، منوط به حدوث قوای ادراکی حاسّه و متخیل و ناطقه، گذار از معارف هریک از این قوا و فعلیت جزء نزوعی تابع معارف آنهاست. تأثیرات متقابل سوابق مرتبت حسی- خیالی بر حصول معارف اولی و حدوث اختیار، و بهصورت متقابل، حصول معارف اولی بر مراتب بعدی معرفتی، شأندهندۀ مراتب تشکیکی اختیار، عقل بالفعل و نقش تعینبخشی اختیار در مرتبت معرفتی هریک از انسانهاست. قائلشدن فارابی به اصناف معقولات اولی، تقدم دیدگاه او در گسترشدادن مبادی اولای علوم و مبناگروی تعدیلیافته را نشان میدهد. خیال در ابعاد مختلف از شکلگیری معقولات اولی، نقش دارد و بهعنوان مخزن مشاهدات حدوث تجربه در مرتبت ثانوی اراده در حدوث معقولات اولی (ارادۀ ثالث)، پذیرشگر معقولات اولی، و محاکاتکنندۀ کلیات و جزئیات افاضات عقل فعال است؛ همچنین ساختار معرفتشناختی انسان بهعلت ناتوانی او در معرفتیافتن به کنه اشیا ناشی از ملابست با هیولی و لوازم آن، ساختار حسی- خیالی و بهتبع آن، تعلیم انسانها نیز ازنوع تخییلی خواهد بود.
