تاثیر پرده تزریق اولیه و آببندی تکمیلی-ترمیمی سد تنگاب بر ارتباط هیدرولیکی مخزن و آب زیرزمینی پایین دست
نویسندگان
1 استادیار دانشکده زمینشناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران
doi
10.22034/iwrj.2022.13999.2436چکیده
طراحی و ساخت یک سد نیازمند صرف هزینه و وقت فراوان است. در مدیریت منابع آب حجم مخزن هر سد متناسب با نیاز آبی و تخصیص مربوطه طراحی میشود. آب مخزن سد میتواند از درون پی و یا تکیهگاهها به سوی پایین دست حرکت کند و دستیابی به اهداف طرح را با مشکل روبرو سازد. سد خاکی تنگاب با حجم مخزن 140 میلیون مترمکعب با هدف تامین بخشی از آب مورد نیاز کشاورزی دشت فیروزآباد و کنترل سیلاب ساخته شده است. از نظر زمینشناسی، سد تنگاب در ورودی یک دره کارستی ، در یال شمالی تاقدیس پودونو در زیر پهنه ساختاری زاگرس چینخورده قرار دارد. تاقدیس پودنو از مارنهای سازند پابده-گورپی، آهک کارستی سازند آسماری، لایههای متناوب آهک و مارن بخش انتقالی و مارنهای سازند رازک ساخته شده است. با آغاز آبگیری در اسفند 1388، مخزن سد با مشکل فرار آب روبرو شد. به منظور جلوگیری از فرار آب، عملیات تزریق تکمیلی-ترمیمی پرده آببند مخزن طراحی و اجرا گردید. در این پژوهش کوشش شده است تا عملکرد تزریق تکمیلی-ترمیمی پرده آببند سد تنگاب و نتایج اجرای آن بر کاهش ارتباط هیدرولیکی بین مخزن و نواحی پایین دست بررسی گردد. به این منظور، نخست تاریخچه آببندی مخزن و ویژگی تزریق تکمیلی-ترمیمی اجرا شده بررسی شد. در ادامه، با استفاده از سری زمانی تراز آب زیرزمینی در گمانههای دو سوی پرده تزریق و محاسبه ضریب همبستگی بین تراز آب مخزن و گمانهها، نقش عملیات اجرا شده در کاهش ارتباط هیدرولیکی مخزن و نواحی پایین دست ارزیابی گردید. نتایج نشان میدهد که آببندی اجرا شده در کاهش ارتباط هیدرولیکی مخزن و نواحی پایین دست تا حد زیادی موفق بوده است. آویزان بودن پرده و عدم اتصال آن به بخش ناتراوا در عمق و دو تکیهگاه سبب شده تا آب بتواند علاوه بر عبور از درون پرده، از زیر و انتهای آن نیز دور زده و به سمت پایین دست جریان یابد.
