سناریوپردازی آینده نظام کاربری زمین و پوشش اراضی مطالعه موردی: زیرحوضه آبریز کوهپایه- سگزی در ایران مرکزی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

4 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.22034/jargs.2025.486962.1158
چکیده

هدف: هدف اصلی این پژوهش تبیین سناریوهای پیش‌رو و ارائه سناریو مطلوب نظام کاربری زمین و پوشش اراضی در راستای پایداری سکونتگاه‌های روستایی زیر حوضه کوهپایه- سگزی در افق 1425 است.روش و داده: این پژوهش از لحاظ روش از نوع روش توصیفی- تحلیلی و با توجه به هدف از نوع پژوهش‌های کاربردی و اکتشافی است و با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌نگاری و با ترکیب روش‌های کمی و کیفی انجام پذیرفته است. داده‌های موردنیاز با مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی منابع و اجرای پرسشگری از گروه خبرگان گردآوری شده و به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها و گردآوری اطلاعات از نرم‌افزار میک‌مک و سناریوویزارد بهره‌گیری شده است.یافته‌ها: نتایج این پژوهش حاکی از آن است که از بین 54 حالت پیش‌رو، ۶۶/۷ درصد در شرایط نامطلوب و بحرانی پیش می‌رود و در 11 درصد حالت مطلوب را پیش‌رو دارد. همچنین در کمتر از ۲۲/۳ درصد ادامه روند کنونی است و بر این اساس نظام  کاربری زمین و پوشش اراضی در افق 1425 به‌سمت آینده نامطلوب حرکت می‌کند.نتیجه‌گیری: بر مبنای یافته‌های تحقیق می‌توان عنوان کرد که اتخاذ تدابیر فوری در این زمینه و در این قلمرومکانی باتوجه به پیشران‌های کلیدی و سناریوهای‌ پیش‌رو الزامی و ضروری است. سناریوهای پیش‌رو نظام کاربری زمین و پوشش اراضی در این زیرحوضه، بروز شرایط بحرانی در افق پیش‌رو را نشان می‌دهد و به‌عبارتی در این دوره زمانی ناپایداری، شرایط نامطلوب و بحرانی در سکونتگاه‌های روستایی این قلمرو مکانی دور از انتظار نخواهد بود و سناریو اول را می‌توان تنها سناریو مطلوب و ایده‌آل در راستای دستیابی به پایداری در سکونتگاه‌های روستایی بیان نمود.نوآوری، کاربرد نتایج: از مهم‌ترین جنبه‌‌های نوآورانه و کاربردی تحقیق می‌توان به بهره‌گیری و ترکیب روش‌های آینده‌پژوهی و کاربرد آن در برنامه‌ریزی فضایی و نظام کاربری زمین و پوشش اراضی اشاره نمود. همچنین پژوهش پیش‌رو با توجه به رویکرد مکانی-زمانی، روش و نتایج دارای نوآوری بوده است.