تحلیل و بررسی ساختار ادراک در تشخیص لذت و الم در فلسفۀ سینوی
نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه معارف قرآن و عترت اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.30497/ap.2022.243527.1596چکیده
در آثار ابنسینا تبیین و توصیف لذت و الم بهشکل مبسوط صورت گرفته؛ اما به چگونگی ادراک در تشخیص این دو مقوله، کمتر پرداخته شده است. در این پژوهش، دو مسئله را تحلیل کردهایم: نخست، جایگاه ادراک حضوری و حصولی در تشخیص لذت و الم؛ دوم، اینکه در نظام فکری بوعلی، لذت، منحصر به نوع مادّی و محسوس نیست و لذات غیرحسی قوّت و شدت بسیار دارند. در پژوهش حاضر، درصدد واکاوی این مسئله بودهایم که ابنسینا با توصیف و تبیین حقیقت لذت و الم بهدنبال عبور از لذت طبیعی و حیوانی بوده و حرکت بهسوی لذت عقلی و روحانی را درنظر داشته و از این روی در نظام فلسفۀ سینوی، لذت حسی، احساس امر ملایم و لذت عقلی، تعقل امر ملایم است. شیخالرئیس در تفسیر لذت به واژۀ «ادراک» اکتفا نکرده و از واژۀ «نیل» نیز استفاده کرده است؛ زیرا نیل به چیزی، زمانی حاصل میشود که ذات آن نزد ادراککننده حاضر باشد؛ به همین دلیل، لذت با حصول آنچه مساوی امر خوشایند است، حاصل نمیشود؛ بلکه تنها با حصول ذات امر خوشایند بهدست میآید. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیل محتوا درپی بررسی این مطلب بودهایم که در نظام فلسفۀ سینوی، توجه به لذت عقلی و روحانی از مهمترین دقایق سبک فکری ابنسینا بهشمار میآید که وی از آن به ابتهاج نیز تعبیر کرده است.
