ارزیابی دخل و تصرف در ترجمه کتاب صهیونیسم و خشونت بر اساس طرح نظام‌مند لمبرت و گورپ

نویسندگان

1 استاد،گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

doi
10.22126/jccl.2024.10456.2601
چکیده

ترجمه، فرآیندی است مبتنی بر بازآرایی متن که در پرتو روش‌ها و سبک‌های ویژه‌ی مترجم، ممکن است ترجمه‌ای خاص نسبت به دیگر ترجمه‌ها مقبولیت افزون‌تری بیابد. پیوند ژرف و ناگسستنی ادبیات و فرهنگ فارسی و عربی، سبب پدیدار شدن انبوهی از متون ترجمه‌شده میان این دو زبان گردیده که بستری غنی برای پژوهش‌های ترجمه‌شناسی فراهم می‌آورد. کتاب «الصهیونیة و العنف من بدایة الاستیطان إلی إنتفاضة الأقصی» اثر عبدالوهاب المسیری، اندیشمند برجسته‌ی مصری و صهیونیسم‌پژوه، از مهم‌ترین آثار این نویسنده به‌شمار می‌رود که فصول چهارم تا هفتم آن توسط سیدعدنان فلاحی به فارسی ترجمه شده است. در گستره‌ی کنونی مطالعات ترجمه، نقد ترجمه بر آن است تا با سنجش ترجمه در قیاس با متن مبدأ، کیفیت آن را ارزیابی و عملکرد مترجم را واکاوی نماید. در این میان، الگوی خوزه لمبرت و هندریک فان گورپ با عنوان «مکتب دخل و تصرف یا دستکاری»، که در زمره‌ی مطالعات توصیقی ترجمه جای می‌گیرد، از الگوهای راهگشا محسوب می‌شود. این الگو با تکیه بر چهار محور «داده‌های مقدماتی»، «سطح کلان»، «سطح خرد» و «بافت نظام‌مند»، در پی یافتن روش‌هایی کارآمدتر برای توصیف فرآیند ترجمه و تعیین هنجارهای رفتاری مترجم در مواجهه با فرهنگ و متن است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، درصدد ارزیابی و سنجش راهبردها و عملکرد مترجم در ترجمه‌ی یادشده، شناسایی دخل‌وتصرف‌های اعمالی و تبیین چگونگی انتقال اطلاعات است. با توجه به گستردگی متن اصلی، پیکره‌ی پژوهش به فصول چهارم تا هفتم محدود گردید. یافته‌ها حاکی از آن است که فلاحی بر پایه‌ی الگوی یادشده، ترجمه‌ای عمدتا تحت‌اللفظی و نارسا ارائه نموده که در فرآیند انتقال، لغزش‌هایی نیز در آن مشاهده می‌شود. همچنین، تحلیل جامع در سطح «بافت نظام‌مند» - به‌عنوان آخرین مرحله‌ی الگو - نشان می‌دهد که هنجارهای آغازین و عملیاتیِ حاکم بر متن مقصد، در تبیین رفتارها و راهبردهای مترجم نقشی تعیین‌کننده ایفا کرده‌اند.