فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: مفهوم فضا به‌عنوان کلید فهم مناسبات شهری، مبنای نظری نوشتار حاضر در نظر گرفته شده است. در این نوشتار با جهت­‌گیری بر فهمِ رابطه‌­ای از فضا، روابط و نیروهای سازنده فضا مورد بحث قرار می‌­گیرد. در این‌ راستا ابتدا پرسش‌­هایی از این قبیل مطرح می‌شوند که­ چگونه فضا به‌ مثابه موجودیتی اجتماعی از خلال روابط اجتماعی، اقتصادى و سیاسـى تولید می­‌شود. پس از تبیین تئوریک، صورت‌بندی گفتار غالب از مفهوم فضا در علوم مربوطه بررسی شده و در این خوانش به جایگاه طرح‌ها و برنامه‌های توسعه شهری اشاره می‌شود. چطور طرح‌ها و برنامه‌های توسعه شهری در خدمت فضامند کردن سیاست‌های نظام سیاسی- اقتصادی غالب هستند؟ چگونه طرح‌ها و برنامه‌های مذکور به دنبال مرزبندی، تنظیم و کنترل فعالیت‌ها و روابط فضایی‌اند؟روش و داده: به منظور پاسخ به سوالات مطرح شده، نوشتار حاضر در بخش روش‌شناسی با در نظر گرفتن شهر به‌سان مفهومی معرفت شناختی سعی بر این دارد که پدیدارشناسی را (که به مناسبات میان ساکنین شهر با مکان زندگی آن‌ها می‌پردازد) به نفع مطالعه‌ای تحلیلی و منطق را به نفع مطالعه‌ای دیالکتیکی کنار بگذارد. آنچه امکانِ مواجه‌ای دیالکتیکی با فضا را فراهم می‌آورد، مواجه روش‌شناختی با آن است. ضمن این‌که تکیه نوشتار بر در هم تنیدگی روش، نظریه و واقعیت فضایی است.یافته‌ها: طرح‌ها و برنامه‌های توسعه بیش از آن که به‌گونه‌ای صرفاً فنی و غیرسیاسی با فضا در ارتباط باشند، میانجی‌هایی برای مداخله در مناسبات فضایی محسوب می‌شوند. در این معنا، هر ساختار فضای خاص خود را تولید می‌کند. در فرایند تولید فضا غالباً انواع سلب مالکیت‌ها و برون‌رانی‌ها رخ می‌دهد. چنین اثراتی جزء جدایی‌ناپذیر فرآیند فضامند شدن طرح‌ها و برنامه‌های توسعه هستند. این شکل از فرایند تولید فضا به‌واسطه‌ی سلب مالکیت‌ها، فضا را به عرصه‌ای برای کنترل و گردش سرمایه تبدیل می‌کند.نتیجه‌گیری: در راستای حرکت به سمت خوانش اقتصادی سیاسی از فضا، به این مسئله اشاره می‌شود که اگرچه فضا به‌عنوان ابزاری برای سلطه و کنترل در نظر گرفته می‌شود، اما هم‌زمان دارای امکان­‌ها، تفاوت‌­ها و مقاومت‌هایی نیز هست.نوآوری و کاربرد نتایج: خوانش مناسبات فضایی از منظر گفتمان اقتصاد سیاسی می‌تواند پیش زمینه‌های فهم انتقادی از ساز و کارهای تولید و بازتولید فضا در ایران را فراهم آورد.