شناسایی و اولویتبندی مؤلفههای سنجش پایداری فرهنگی در مناطق شهری با روش فراترکیب
نویسندگان
1 مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دبیر آموزش و پرورش، تربت حیدریه، ایران
doi
10.22034/jargs.2025.476382.1136چکیده
هدف: هدف پژوهش، تلاش برای شناخت بیشتر جایگاه فرهنگ در پایداری محیطهای شهری و به طور خاص تلاش برای شناسایی و معرفی مؤلفهها و شاخصهای مهم و کلیدی ارزیابی پایداری فرهنگی در شهرها است. روش و داده: در این پژوهش از روش فراترکیب برای شناسایی و استخراج مؤلفهها و شاخصهای پایداری فرهنگی در مناطق شهری استفاده گردیده است. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد که مؤلفههای اصلی سنجش پایداری فرهنگی را میتوان در ۱۲ مؤلفه اصلی شامل هویت فرهنگی، زیرساخت فرهنگی، گفتمان و تعاملات فرهنگی، میراث فرهنگی، تنوع فرهنگی، سرزندگی فرهنگی، مشارکت فرهنگی، سرمایه فرهنگی، حکمرانی فرهنگی، اقتصاد فرهنگ، تابآوری فرهنگی و حس تعلق به مکان دستهبندی نمود. از این ۱۲ مؤلفه شناسایی شده، ۱۱ مؤلفه در بررسی منابع فارسی و انگلیسی مشترک بودهاند و تنها یک مورد اختلاف میان آنها وجود داشته است. گفتمان و تعاملات فرهنگی در ادبیات فارسی و تابآوری فرهنگی در ادبیات انگلیسی، بررسی چگونگی اولویتبندی مؤلفههای شناسایی شده گویای آن است که در متون فارسی سه مؤلفه دارای بالاترین اولویت عبارتند از هویت فرهنگی، زیرساختهای فرهنگی و تنوع فرهنگی. در حالی که در متون انگلیسی، سه مؤلفه دارای اولویت عبارتند از هویت فرهنگی، میراث فرهنگی و اقتصاد فرهنگ. دو مقوله با کمترین سهم نیز در منابع فارسی مشارکت فرهنگی و سرمایه فرهنگی هستند و در منابع انگلیسی نیز مشارکت فرهنگی و تابآوری فرهنگی. نتیجهگیری: با توجه به شکافهای موجود در حوزه سنجش پایداری فرهنگی در مناطق شهری و تعداد بسیار محدود پژوهشهای صورت گرفته، ضرورت انجام پژوهشهای نظری و تجربی بیشتر برای تدوین شاخصهای عینی برای سنجش پایداری فرهنگی و ارزیابی پایایی و روایی ابزار سنجش ضروری است. نوآوری، کاربرد نتایج: مهمترین جنبههای نوآورانه و کاربردی تحقیق این است که تا کنون تحقیق جامعی که بتواند در خصوص شناسایی مؤلفههای پایداری فرهنگی بر اساس روش فراترکیب و مرور بیش از ۴۰ پژوهش داخلی و خارجی بپردازد، انجام نشده است.