شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های سنجش پایداری فرهنگی در مناطق شهری با روش فراترکیب

نویسندگان

1 مرکز پژوهشی علوم جغرافیایی و مطالعات اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دبیر آموزش و پرورش، تربت حیدریه، ایران

doi
10.22034/jargs.2025.476382.1136
چکیده

هدف: هدف پژوهش، تلاش برای شناخت بیشتر جایگاه فرهنگ در پایداری محیط­‌های شهری و به طور خاص تلاش برای شناسایی و معرفی مؤلفه‌­ها و شاخص­‌های مهم و کلیدی ارزیابی پایداری فرهنگی در شهرها است. روش و داده: در این پژوهش از روش فراترکیب برای شناسایی و استخراج مؤلفه­‌ها و شاخص‌­های پایداری فرهنگی در مناطق شهری استفاده گردیده است. یافته‌ها: یافته­‌های پژوهش نشان داد که مؤلفه‌­های اصلی سنجش پایداری فرهنگی را می‌­توان در ۱۲ مؤلفه اصلی شامل هویت فرهنگی، زیرساخت فرهنگی، گفتمان و تعاملات فرهنگی، میراث فرهنگی، تنوع فرهنگی، سرزندگی فرهنگی، مشارکت فرهنگی، سرمایه فرهنگی، حکمرانی فرهنگی، اقتصاد فرهنگ، تاب‌آوری فرهنگی و حس تعلق به مکان دسته‌بندی نمود. از این ۱۲ مؤلفه شناسایی شده، ۱۱ مؤلفه در بررسی منابع فارسی و انگلیسی مشترک بوده­­‌اند و تنها یک مورد اختلاف میان آن‌ها وجود داشته است. گفتمان و تعاملات فرهنگی در ادبیات فارسی و تاب‌آوری فرهنگی در ادبیات انگلیسی، بررسی چگونگی اولویت­‌بندی مؤلفه­‌های شناسایی شده گویای آن است که در متون فارسی سه مؤلفه دارای بالاترین اولویت عبارتند از هویت فرهنگی، زیرساخت‌های فرهنگی و تنوع فرهنگی. در حالی که در متون انگلیسی، سه مؤلفه دارای اولویت عبارتند از هویت فرهنگی، میراث فرهنگی و اقتصاد فرهنگ. دو مقوله با کمترین سهم نیز در منابع فارسی مشارکت فرهنگی و سرمایه فرهنگی هستند و در منابع انگلیسی نیز مشارکت فرهنگی و تاب‌آوری فرهنگی. نتیجه‌گیری: با توجه به شکاف­‌های موجود در حوزه سنجش پایداری فرهنگی در مناطق شهری و تعداد بسیار محدود پژوهش‌­های صورت گرفته، ضرورت انجام پژوهش­‌های نظری و تجربی بیشتر برای تدوین شاخص­‌های عینی برای سنجش پایداری فرهنگی و ارزیابی پایایی و روایی ابزار سنجش ضروری است.     نوآوری، کاربرد نتایج: مهم‌ترین جنبه‌‌های نوآورانه و کاربردی تحقیق این است که تا کنون تحقیق جامعی که بتواند در خصوص شناسایی مؤلفه‌­های پایداری فرهنگی بر اساس روش فراترکیب و مرور بیش از ۴۰ پژوهش داخلی و خارجی بپردازد، انجام نشده است.