فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: پراکندگی ریگ‌زارها در کشور از دیدگاه فرسایش بادی، دارای اهمیت زیادی است و تاکنون آمارهای مختلفی از مساحت و پراکندگی این اشکال در کشور ارائه ‌شده ‌است. علی‌رغم این‌که آذربایجان شرقی جزء مناطق خشک محسوب نمی‌شود؛ اما عوارض ژئومورفولوژی مناطق خشک و بیابانی در منطقه دیده می‌شود که تا به‌حال مطالعات کمتری بر روی ریگ‌زارهای منطقه انجام ‌گرفته ‌است. یکی از این ریگ‌ها، ریگ مقصودلو در شرق و دیگری ریگ قوم‌تپه در غرب استان واقع شده است. هدف از این تحقیق مشاهده و پایش میزان و جهت حرکت تپه‌های ماسه‌ای و میزان تخریب زمین‌های اطراف آن به صورت سالانه است.مواد و روش: برای این منظور آمار و داده‌های هواشناسی ۱۹ ایستگاه سینوپتیک استان به منظور تعیین باد غالب و منشأ رسوبات باد و همچنین تعیین پتانسیل حمل ماسه (DP)، برآیند پتانسیل حمل حاصله (RDP) و برآیند جهت حمل ماسه (RDD) ناشی از هر ریگ به دست آمد.یافته‌ها: نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که میزان جابه‌جایی برای ریگ مقصودلو سالانه ۷/۳۱ متر تخمین زده شد و میزان حرکت تپه‌های ماسه در ریگ قوم‌تپه به‌دلیل ضعف مدیریتی در حفظ ماسه‌های منطقه قابل پیش‌بینی نبود. بر اساس این تحقیق میزان فرسایش و تغییر مساحت در ریگ قوم‌تپه در مقایسه با ریگ مقصودلو از روند بیشتری برخوردار بوده و به فاصله ۳۷ سال ۷۲/۴۱ درصد برای قوم‌تپه و ۲۶/۹۵درصد برای ریگ مقصودلو برآورد شد.نتیجه‌گیری: منشأ ماسه‌های بادی منطقه با توجه به جهت باد غالب که عمدتاً شمالی است، همچنین وجود رسوبات ریزدانه در انتهای مخروط افکنه‌های منطقه و محل پخش سیلاب‌های صفحه‌ای می‌توان گفت که قسمت اعظم ماسه‌های منطقه از محل گسترش سیلاب‌های صفحه‌ای و انتهای مخروط افکنه‌ها که رسوبات ریزدانه را فراهم می‌آورند، تأمین می‌شود.نوآوری: در این تحقیق، تجزیه ‌و ‌تحلیل پتانسیل حمل ماسه و مسیرهای آن‌ها به ما کمک می‌کند تا شکل‌گیری تپه‌ها را در مکان‌های دیگر تفسیر کنیم.