اندیشیدن با فضا، ملاحظاتی درباره تنظیمات فضایی و فضامندی سیاستها
نویسندگان
1 گروه برنامهریزی شهری و منطقهای، دانشکده هنر ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایـران.
2 گروه برنامهریزی شهری و منطقهای، دانشکده هنر ، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایـران.
3 گروه برنامهریزی شهری و منطقهای، دانشکده هنر ، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایـران.
doi
10.22034/jargs.2024.435585.1083چکیده
هدف: یکی از مهمترین مسئلههای نظام شهرسازی در هر سطحی، مسئلهی فضاست. در این معنا فضا و فضامندی زمینهی مشترک هر شکلی از برنامهریزی است. از آنجایی که فضا محل توزیع و بازتوزیع منابع متعدد است، از اینرو همواره محل منازعه و تضادهاست. نظام شهرسازی بهمثابه دانش مدیریت فضا همواره به دنبال مرتفع کردن برخی منازعاتی است که در فضا ظهور و بروز پیدا میکنند. با در نظر گرفتن چنین تعریفی از فضا و نظام برنامهریزی است که شهرسازی بیش از هر زمانی بهمثابه یک عقلانیت تنظیمکننده محسوب میشود. عقلانیتی که از خلال اشکال مختلف برنامهریزی و طراحی به دنبال حداکثر بهرهگیری از مناسبات فضایی در راستای نظم و نظامبخشی است. حاصل چنین مواجههای بیش از هر زمانی تولید برخی مازادها و باقیماندههای فضایی است.روش: پژوهش حاضر از خلال تحلیل گفتمان به تبیین روابط فضایی و مناسبات اقتصادی و سیاسی پرداخته است. بدیهی است با توجه به اقتضائات گفتمان، برخی مفاهیم و استراتژیهای گفتمانی که منجر به تنظیم گری در فضا میشوند مورد تحلیل قرار میگیرند.یافتهها: گفتمان غالب همواره به دنبال تثبیت وضعیتی است که از آن تحت عنوان وضع موجود یاد میشود. در برابر چنین مواجههای، خوانش انتقادی نشان میدهد اساساً مفهوم فضا یک برساخته اجتماعی و سیاسی است که بیش از هر زمانی به اشکال مختلف تنظیمگری پیوند خورده است. درک روابط تنظیمکننده در فضا از خلال روشن کردن شیوههای فضامند شدن سیاستها در سطوح مختلف، میتواند به تولید فضایی یاری رساند که در آن مناسبات فضایی معطوف به حداکثر شمولیت اجتماعی و حداقل کنارگذاری اجتماعی و فضایی باشد.نتیجهگیری: جهت خلق مناسبات فضایی عادلانه در ساحت سیاستگذاری، برنامهریزی و مدیریت ضروری است از خوانش فروکاستگرایانهی کالبدمحور از مفهوم فضا به خوانش برساختگرایانه حرکت کرد. در چنین درکی از فضاست که در نهایت امکان مرتفع کردن برخی تضادها و منازعات فضایی فراهم میآید.نوآوری، کاربرد نتایج: صورتبندی از مناسبات فضایی از منظر گفتار اقتصاد سیاسی میتواند زمینههای گفتمانسازی در ساحت سیاستگذاری در راستای دستیابی به تولید فضایی عادلانه را فراهم آورد.
