پراکنش فضایی و زمانی رخداد آذرخش و روند تغییر آن
نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سید جمالالدین اسدآبادی، اسدآباد، ایـران
2 گروه علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان ، تهران، ایـران.
doi
10.22034/jargs.2023.390318.1017چکیده
هدف: بررسی پراکنش مکانی و زمانی رخداد آذرخش و روند تغییر آنروش و داده: پراکنش مکانی و زمانی رخداد آذرخش و روند تغییر آن با کاربرد محصولات شبکهای اقلیمی آذرخش LIS-OTD در گسترهی E°65-E°25 و N °42- N °15مطالعه شد. پراکنش ماهانه مکانی و زمانی رخداد آذرخش بر اساس دادههای HRMC و روند تغییر رخداد آذرخش در دورهای حدود بیستساله (۲۰۱۴-۱۹۹۵) بر اساس دادههای LRMTS و با کاربرد شیب رگرسیون استاندارد شده و نرمافزار R بررسی شد.یافتهها: بر اساس ویژگیهای فعالیت آذرخش میتوان ایران را به هشت ناحیه تقسیم کرد. کمینهی رخداد آذرخش و بنابراین فعالیت همرفتی در مرکز و شرق کشور رخ میدهد. بیشینهی آن در ماههای جون تا آگوست در شمالغرب، در ماههای نوامبر تا می در غرب، جنوبغرب و جنوب و در ماه سپتامبر در جنوب رخ میدهد. بیشینهی رخداد در جنوبغرب و غرب ایران، تحت تأثیر فعالیت منطقهی همگرایی دریای سرخ است. شدیدترین روند افزایشی رخداد آذرخش به ترتیب در جنوبشرق ایران در فصل تابستان، دریای مازندران در فصل زمستان، محدودهی بین دریای سیاه و مدیترانه در فصل پاییز و بالاخره جنوب خلیج فارس در فصل بهار رخ داده است. از سوی دیگر شدیدترین روند کاهشی نیز به ترتیب در مرکز دریای سرخ و محدودهی دریای سیاه و مدیترانه در فصل تابستان مشاهده شده است.نتیجهگیری: بنا به تغییر معنادار آذرخش، به عنوان تظاهری از فعالیتهای همرفتی، در برخی نقاط و ماهها در دو دههی مطالعه شده، و با توجه به تأثیر فعالیتهای همرفتی بر رژیم بارشی ایران، میتوان انتظار داشت تغییری مؤثر در ویژگیهای رژیم بارشی ایران در نتیجهی پدیده گرمایش زمین رخ دهد.نوآوری، کاربرد نتایج: برای نخستین بار اقلیمشناسی آذرخش با استفاده از دادههای ماهوارهای مطالعه شده است. روشن شدن توزیع فضایی و زمانی رخداد این پدیده در سطح ایران و منطقه و همچنین روند تغییر آن چشم انداز روشنتری در رابطه با رخداد سامانههای همرفتی ایجاد کرده است.