معرفتشناسی حسن و قبح از منظر ابن سینا
نویسندگان
1 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، خراسان رضوی و مدیر گروه فلسفه/ دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 دکتری فلسفه تطبیقی، دانشگاه شهید مطهری، مشهد، ایران
doi
10.30497/ap.2019.71966چکیده
موضوع حسن و قبح اخلاقی از دیدگاه ابنسینا، اخیراً در مقالات برخی از محققان فلسفه اخلاق موردتوجه قرار گرفته و بحثهای خوبی در این زمینه مطرح شده است. رویکرد عمده این پژوهشها، اثبات نظریه «واقعگرایی اخلاقی» و توجیه نشانههای «ناواقعگرایی اخلاقی» در آراء ابنسینا است؛ یعنی موضوع حسن و قبح در ابنسینا، از جنبه وجودشناختی مورد پژوهش قرار گرفته و رابطه دیدگاه اخلاقی وی با نظریه «حسن و قبح ذاتی» بررسی شده است؛ اما بحث معرفتشناختی دراینباره، یعنی تحلیل ویژگیهای معرفت اخلاقی و نحوه حصول آن از منظر ابنسینا، چندان موردتوجه نبوده است. بر اساس دیدگاه مشهور در بحث معرفتشناسیِ حسن و قبح، نظریه «حسن و قبح شرعی» به اشاعره و نظریه «حسن و قبح عقلی»، به معتزله و شیعه و عموم فلاسفه اسلامی استناد پیدا میکند؛ ولی درباره ابنسینا نشانههایی خلاف این دیدگاه وجود دارد؛ زیرا ابنسینا گرچه با یک رویکرد معتزلی، معرفت اخلاقی را عقلی و برهانی میداند، اما همچون اشاعره، شریعت و آموزههای دینی را منبع معرفت یقینی در حکمت عملی و اخلاق تلقی میکند. شواهد متعددی وجود دارد که نشان میدهد دیدگاه اخلاقی ابنسینا از منظر معرفتشناختی، یک نظریه ترکیبی است.
