طرح حد مفهومی و جهت حکم از طرف ابوالبرکات بغدادی و نقد اندیشه ابنسینا
نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
doi
10.30497/ap.2018.69483چکیده
ابوالبرکات بغدادی در سنت نقادی اندیشه ابنسینا جایگاه ویژهای دارد. او متفکری است که از دیدگاه ذهنگرایانه به نقد ابنسینا پرداخته است. او به این منظور، دو شاهد مثال آورده است که میتوان گفت نوآوری ابوالبرکات بهشمار میرود: 1. طرح نظریه حد مفهومی بهعنوان بدیل حدّ حقیقی؛ 2. قراردادن جهت حکم در جایگاه جهت حمل. آنگاه این دو اندیشه در متون منطقی، تبارشناسی و تحلیل شدهاند که چگونه در منطقنگاریهای پس از ابوالبرکات به کار رفتهاند. نظریه حد مفهومی بهعنوان بدیل حد حقیقی ریشه در نامگذاریهای ما بر اشیاء دارد. به این معنا که اشیاء بر اساس معرفت حاصل از آنها نامیده میشوند. پس به جای تمنای رسیدن به معرفت اشیای خارج، باید به حیطه آگاهی خویش و آنچه از اشیاء بر ما پدیدار میشود، خرسند بود. طرح جهت حکم به جای جهت حمل، نظریهای است که مفهومی تازه در موجهات مطرح میکند. اگرچه بنا بر تحلیل ارائهشده، این نظریه بنا بر مسلمبودن مقدمات قیاس در موجهات کارایی نخواهد داشت. در این پژوهش روشن میشود ابوالبرکات در هر دو نظریه، متفکری ذهنگراست که به حیطه آگاهی بسنده میکند. مضاف بر اینکه هر دو مفهوم در بدنه اندیشه ابنسینا وجود دارند؛ اما ابوالبرکات آنها را در غیر جایگاه خویش نشانده است.
