فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابوالقاسم پاینده از نویسندگانی است که در مکتب داستان‌نویسی اصفهان مغفول واقع شده است. وی با انعکاس مسائل مهم اجتماعی عصر خود در داستان‌های کوتاهش از عهده‌ی رسالت خویش در مقام نویسنده و مصلح اجتماعی به خوبی بر آمده است. در جامعه‌شناسی ادبیات، اثر ادبی از این دیدگاه که اجتماع و هنرمند با یکدیگر رابطه‌ای زنده و جدایی‌ناپذیر دارند مورد بحث و ارزیابی قرار می‌گیرد. اما در پژوهش‌هایی که صرفاً به اجتماعیات در ادبیات می‌پردازد، محقق می‌کوشد با محور قرار دادن اثر ادبیِ مورد نظر، اندیشه‌های اصلی و دغدغه‌های نویسنده یا شاعر را طبقه بندی و بر مبنای این رویکرد نوع نگاه خالق اثر را به جامعه‌ی معاصر خود تشریح کند. در این مقاله کوشیده‌ایم با استفاده از رویکرد دوم، یعنی انعکاس اجتماعیات در اثر ادبی، مهم‌ترین اندیشه‌های اجتماعی پاینده را تقسیم‌بندی کنیم. این اجتماعیات عبارت‌اند از نقد باورهای عامیانه، انتقاد از وضع آموزش، فساد اخلاقی طبقات اثرگذار جامعه، رشوه‌گیری، رباخواری، وضعیت نامطلوب اداره‌ها در امور اجرایی، فقر و جایگاه اجتماعی زنان از ???? تا ???? هـ. ش. در پایان مقاله نیز به تشریح طنز اجتماعی به‌مثابه‌ی یکی از بخش‌های اساسی داستان‌های کوتاه پاینده پرداخته‌ایم که در تأثیرگذاری اجتماعیات منعکس شده در آثار او نقش بسیار مهمی بر عهده دارد.