بررسی محتوایی شعر شاعران عربیسرای خراسان (مطالعه موردی: جلد چهارم یتیمة الدّهر ثعالبی)
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 مدرّس زبان و ادبیات عربی، گروه ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، بیرجند، ایران.
3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
4 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
5 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.22126/jccl.2021.5905.2202چکیده
شاید بتوان دورة تاریخی و محیط طبیعی و اجتماعی را از مهمترین عوامل تأثیرگذار در شعر دانست. قرن چهارم و پنجم که اوج رشد و شکوفایی ادب عربی در خراسان است، شاعرانی برجسته و مشهور به ادبیات عربی معرّفی کرده که همچون آینهای درمقابل تأثیرات محیطی و فرهنگی دورة خود، فرهنگ و تمدّن ایرانی را در خویش بازتاب کرده است. ثعالبی از برجستهترین عالمان و ادیبان خطّة خراسان، بسیاری از اشعار این دوران را در کتاب گرانسنگ یتیمة الدّهر گردآورد. جستار حاضر با رویکرد تاریخی - اجتماعی محتوایی شعر شاعران عربیسرای خراسان را در جلد چهارم دیوان یتیمة الدّهر بررسی کرده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که فرهنگ و تمدّن ایران بهصورت عام و فرهنگ خراسان بهطور خاص بر محتوای شعر عربی تأثیری شگرف گذاشته است. از یکسو، عناصر فرهنگ ایرانی همچون سبک پوشش، غذاها و خوراکیهای متداول، انواع پارچه، صنایع ایرانی، جشنها و اعیاد در شعر این دوره تبلور یافته و از سوی دیگر، تأثیر این تمدّن بر قالب و صور بیانی بهکاررفته در شعر ملموس است و شاعران بیشتر عناصر صور بیانی خود را از محسوسات گرفتهاند و بر حسّ بینایی و رنگها تأکید ویژه داشتهاند.
