نظریه علّیت فاعلی ابن سینا و فعل الهی خاص
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی
doi
10.30497/ap.2015.53388چکیده
ابنسینا نظریه علیت خود را، که شامل تعریف علیت فاعلی، مادی، صوری و غایی میشود، در هر دو نظام فلسفیِ طبیعی و الهیاتی ارائه میکند. از پرسشهای پیشرو پیرامون نظریه علیت ابن سینا، نسبت علت فاعلی در طبیعیات (علّت فاعلی طبیعی) با علت فاعلی در الهیات (علّت فاعلی متافیزیکی) است. بهنحو مشخص، این پرسش قابل بررسی است که آیا تعریف علیت فاعلی متافیزیکی بر مفهوم علت فاعلی طبیعی هم صدق میکند؟ این مقاله درصدد اثبات آن است که علت فاعلی طبیعی، وجودبخش است و در نتیجه تعریف علت فاعلی متافیزیکی مشمول آن میشود. در تبیین این مطلب از تعریف ابنسینا برای علت فاعلی استفاده خواهد شد که مطابق آن، علت فاعلی بواسطه علت صوری وجود را اعطا میکند. با این حال، این پرسش پیش میآید که اگر علل فاعلی طبیعی در رخ دادن رویدادهای طبیعی وجودبخش باشند، نقش فاعلیت الهی چگونه خواهد بود؟ این مقاله میکوشد نشان دهد وجودبخشی علل فاعلی طبیعی با فاعلیت خاص خداوند در بوجود آمدن موجودات طبیعی، سازگار و قابل جمع است. در نتیجه، نظریه علیت ابنسینا به دئیسم یا دادارگرایی نمیانجامد.
