فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ابن‌سینا در اشارات «بهترین خاصه» را آن می‏داند که در برگیرنده همه‌ افراد موضوع باشد، نفسی باشد، نه نسبی، و لازم باشد، نه مفارق؛ وی سودبخش‌ترین خاصه را برای  تعریف آن می‏داندکه افزون بر سه مورد مذکور تعلّقش به موضوع، بدیهی باشد. از نظر خواجه طوسی خاصه را با دو نگاه می‌توان دید: یکی به‌خودی‌خود، دیگر از آن روی که در تعریف جای می‌گیرد. بهترین خاصه با نگاه نخست،  دارای سه ویژگیِ نخست، و با نگاه دوم،  دارای هر چهار ویژگی است. به نظر می‌رسد طوسی، سخن بوعلی را متناسب با جدل تفسیر کرده، در حالی‌که در ساختار منطق  دوبخشی و با روش تحلیل سیستمی، تفسیر بهتری می‌توان پیش نهاد: خاصّه، یکی از کلی‌های پنج‌گانه است که جملگی کارکرد زمینه‌سازی دارند و چنین اموری در منطق دوبخشی یا زمینه‌ساز تعریف‌اند یا زمینه‌ساز استدلال؛ بنابراین خاصّه در منطق دوبخشی در صورتی که زمینه‏ساز تعریف است، باید چهار ویژگیِ یادشده، و در صورتی که زمینه‏ساز استدلال است، باید سه ویژگیِ یادشده را داشته باشد. بدین‌سان، یکی از پیامدهای منطق‌نگاری دوبخشی و یکی از جنبه‌های استقلال منطق سینوی از منطق ‌مشائی تبیین می‌شود.