«طاهر احمد مکی» و جایگاه او در ادبیات تطبیقی عربی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد تربیت مدرس، دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استاد گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22126/jccl.2019.1236
چکیده

ادبیّات تطبیقی، مطالعة ادبیّات فراسوی مرزهای کشوری خاص و مطالعة روابط میان ادبیّات از یک­سو و سایر قلمروهای دانش و معرفت مانند هنرها، فلسفه، تاریخ، علوم اجتماعی، علوم، دین و جز این­ها ازسوی دیگر است. به­طور کلّی ادبیّات تطبیقی مقایسة ادبیّاتی با یک یا چند ادبیّات دیگر و مقایسة ادبیّات با سایر قلمروهای بیان انسان است. تأسیس اصول ادبیّات تطبیقی در کشورهای عربی با محمّد غنیمی هلال صورت گرفت. آنچه در این میان مهم است، مطرح­شدن اندیشة ادبیّات تطبیقی اسلامی ازسوی نویسندگانی، چون اقبال لاهوری، طه ندا، مجیب مصری و بعد طاهر احمد مکّی است؛ نظریّه‌ای که رهیافتی نوین در عرصة ادبیّات و نقد محسوب می‌شود و ملّت­های اسلامی را ازراه بررسی مناسبات آثار ادبی آنان، به یکدیگر نزدیک­تر می‌سازد. طاهر احمد مکّی که به­مثابة بزرگ­ترین نظریّه‌پرداز در این زمینه شناخته شده است، نقش قابل ملاحظه‌ای در معرّفی آن ازراه آثار و دیدگاه‌های ارزشمند خود داشته است. وی همچنین باب نوینی را درزمینة مطالعات ادبیّات تطبیقی پایه­گذاری کرد و پژوهش در حوزه ادبیّات تطبیقی را تنها براساس مکتب فرانسه مقبول ندانسته و به دیگر مکاتب ادبیّات تطبیقی، ازجمله مکتب آمریکایی، نیز پرداخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی درپی معرّفی طاهر احمد مکّی با معرّفی آثار و دیدگاه وی دربارة ادبیّات تطبیقی به­طور کلّی و ادبیّات تطبیقی اسلامی به­طور خاص است.