ادبیّات تطبیقی و سینمای ایران (جستاری در مفهوم کنایه در درام اجتماعی جدایی نادر از سیمین)
نویسندگان
1 استادیار رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانشآموختۀ کارشناسیارشد رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی، کارمند سازمان صدا و سیمای مرکز ایلام، ایران
doi
10.22126/jccl.2020.2733.1770چکیده
ادبیّات تطبیقی زمینههای پژوهشی فراوانی را فراروی پژوهشگران باز کرده است، یکی از این زمینهها، مطالعات میانرشتهای است. ارتباط میان سینما و ادبیّات بهمثابة دو هنر بشری، بر کسی پوشیده نیست و کارگردانان نمایشهای اجتماعی برای مخاطبپسندترکردن درام خود، گفتگوها (دیالوگها) را با کنایههای شیرین و بهجا پرمغزتر میکنند تا جنس گفتگوها به محاورات مردم نزدیکتر شود. پژوهش حاضر به روش کیفی و مطالعة سمعی- بصری و تحلیل محتواست، بدینصورت که درام یادشده با استفاده از لوح فشرده بررسی شده، سپس گفتگوهای آن را یادداشتبرداری کرده و درنهایت تحلیل شده است. برمبنای مکتبهای ادبیّات تطبیقی، رویکرد این جستار به مکتب آمریکایی است که درپی تدوین قواعد ثابت و محدودی نیست. دلیل گزینش درام پیشگفته نوع اندیشۀ هنری کارگردان، ویژگی دراماتیک آن و سبک خاصّ کارگردان بوده است. در درام جدایی نادر از سیمین، بیش از آنچه انتظار میرود با گفتگوهایی که مردم در زندگی روزمرّۀ خود استفاده میکنند، روبهرو هستیم. کنایه در این درام در سه مقولۀ کنایۀ قاموسی، کنایۀ زبانی و کنایۀ ابداعی بررسی شده است. کنایهها در این اثر، نه آنچنان شاعرانه و دور از ذهن هستند و نه سطحی و یکدست؛ یعنی با توجّه به موقعیّت هر شخصیّت و روند داستان کنایهها بهکار میروند. در هفتاد و شش کنایهای که در این درام بهکار رفته، چهل و سه کنایه از گونۀ زبانی، بیست و سه مورد قاموسی و هشت مورد ابداعی هستند. درام یادشده بیش از آنکه به بیان لایههای پنهان و شفافسازی عقدههای اجتماعی و ارائة راهکار بپردازد، به مسائل روزمرّۀ اجتماعی پرداخته است.